Zatürre

Pneumonia

Nedir, neden olur

Nedir

Zatürre (pnömoni), akciğerlerdeki hava keseciklerinin (alveollerin) iltihaplanmasıyla karakterize ciddi bir solunum yolu hastalığıdır [1]. Akciğer dokusunun enfeksiyon kapması sonucu alveoller sıvı veya irinle dolabilmekte ve bu durum oksijen alışverişini zorlaştırmaktadır [1]. Bu hastalıkta iltihap tek bir akciğer lobuyla sınırlı kalabileceği gibi her iki akciğere de yayılabilmektedir [1]. Tıp literatüründe hastalığın lober pnömoni, virüs zatürresi ve bronkopnömoni gibi farklı seyreden türleri tanımlanmıştır [2].

Neden olur

Hastalık genellikle bakteri, virüs, mantar veya parazit gibi çeşitli mikroorganizmaların akciğere ulaşmasıyla ortaya çıkmaktadır [1]. En sık rastlanan etken Streptococcus pneumoniae bakterisidir [1]. Mikroorganizmalar çoğunlukla öksürük veya aksırık yoluyla yayılan damlacıklarla ya da uyku sırasında geniz akıntısı vasıtasıyla akciğerlere ulaşmaktadır [1]. Ayrıca geçirilmiş ağır grip enfeksiyonları, vücut direncinin düşmesi, sigara veya alkol kullanımı ve bazı kronik hastalıklar zatürreye zemin hazırlayabilmektedir [1].

Nasıl seyreder

Zatürre genellikle üşüme, titreme ve aniden yükselen ateşle başlamaktadır [1]. Hastalarda kuru ya da koyu kıvamlı balgamlı öksürük, nefes alırken veya öksürürken göğüste batıcı ağrı, nefes darlığı, iştahsızlık, halsizlik ve yorgunluk görülür [1]. Ayrıca akciğerlerden atılan balgamın rengi sarı, yeşil ya da pas renginde olabilmektedir [1]. İlerleyen durumlarda dudaklarda morarma, hızlı soluk alıp verme ve yaşlı bireylerde bilinç bulanıklığı eşlik edebilmektedir [1].

Ne zaman hekime gidilmeli

Zatürre, hayati risk oluşturabilen bir hastalıktır; bu nedenle belirtiler fark edildiği anda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [2, 3]. Özellikle 60 yaş üzerindeki bireylerde, çocuklarda, yüksek ateşin düşürülemediği durumlarda, solunum güçlüğünde, tansiyon düşmesinde ve balgamda kan görülmesi halinde mutlaka acil tıbbi yardım alınmalıdır [1].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında zatürre seyrinde hastanın mutlaka istirahat etmesi ve moralinin yüksek tutulması gerektiği bildirilmektedir [2, 3]. Geleneksel tıp yaklaşımlarında, vücudun sıvı kaybını önlemek adına bol sıvı tüketimi tavsiye edilmekte ve akciğerdeki doluluğu rahatlatmak için buhar teneffüsü ile göğüs bölgesine uygulanan ılık kompreslerden faydalanıldığı belirtilmektedir [2, 4-6]. Ayrıca nefes darlığını hafifletmek amacıyla balgam söktürücü ve akciğer mukozasını yumuşatıcı bazı doğal içeriklerin destekleyici olarak kullanılabileceği kaynaklarda geçmektedir [1, 6, 7].

Derlemenin özeti

Zatürre için 53 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar başı çeker, ancak derlemenin ayırt edici yanı göğse uygulanan lapa ve kompreslerin ağırlığıdır — keten tohumu ile hardal unu lapaları, bayır turpu-sirke kompresleri ve ısıtılmış sirke uygulamaları neredeyse her kaynakta geçer. Bitki tarafında meyan kökü, öksürük otu, sinirli ot, hatmi, ebegümeci, sarımsak, afrika sardunyası (Pelargonium sidoides) ve bayır turpu öne çıkar; yüksek doz C vitamini protokolü de ayrı bir başlık olarak kayıtlıdır. Bu başlık, derlemenin tamamı içinde hekim vurgusunun en güçlü olduğu yerdir: kaynaklar zatürrenin hayati bir hastalık olduğunu, bitkisel yöntemlerin ancak doktor tedavisinin yanında destek olabileceğini açıkça belirtir. Uyarılar bunun etrafında şekillenir — ateş yükseldiğinde kendi başına ilaç verilmemesi, meyan kökünde uzun kullanım sınırı, gebelikte yüksek doz A vitamini riski, yüksek doz C vitamininde bağırsak toleransı, çocuklarda doz sınırları ve kalp ile tansiyon hastalarında ginseng türlerinden kaçınma. Hasta bakımına dair pratik notlar (oda havası, ziyaretçi sınırı, yatış pozisyonu) da ayrı bir küme oluşturur.