Yüksek tansiyon

Hypertension

Nedir, neden olur

Nedir

Kan basıncı ya da tansiyon, kalbin pompalama hareketiyle dolaşımdaki kanın atardamar çeperlerine uyguladığı hidrolik kuvvettir [1, 2]. Kalbin kasılması esnasında sistolik (büyük) basınç, dinlenme anında ise diyastolik (küçük) basınç ölçülür [1, 2]. Sağlıklı yetişkinlerde normal değerler sistolik için 120, diyastolik için ise 80 mm-Hg civarındayken, kan basıncının sürekli olarak 140/90 mm-Hg ve üzerinde seyretmesi tıbbi kaynaklarda yüksek tansiyon veya hipertansiyon olarak tanımlanmaktadır [1-3].

Neden olur

Tansiyon yükselmesinin nedenleri esansiyel (birincil) ve ikincil olmak üzere iki ana gruba ayrılır [3, 4]. Hipertansiyon vakalarının %90'ından fazlasında belirgin bir organik sebep bulunamaz ve bu durum esansiyel hipertansiyon olarak adlandırılır [3, 4]. Geriye kalan grupta ise böbrek hastalıkları, böbreküstü bezi tümörleri, tiroit bozuklukları veya aort darlığı gibi ikincil nedenler rol oynamaktadır [3, 5]. Ayrıca genetik yatkınlık, aşırı kilo, yoğun stres, hareketsiz yaşam, sigara kullanımı, yanlış beslenme alışkanlıkları ve yüksek sodyum tüketiminin de tansiyonu tetiklediği tıbbi kaynaklarda belirtilmektedir [2, 3, 6].

Nasıl seyreder

Yüksek tansiyon, genellikle erken evrelerde belirgin hiçbir semptom göstermeden sinsi bir şekilde ilerlediği için "sessiz katil" olarak anılmaktadır [3, 4, 7]. Bazı hastalarda ise enseden yayılan baş ağrısı, kulak çınlaması, baş dönmesi, çarpıntı, yol yürürken nefes darlığı, çabuk yorulma ve burun kanamaları şeklinde seyredebilir [2, 3, 6]. Kontrol altına alınmayan yüksek basınç, uzun vadede damar duvarlarının yapısını bozarak damar sertliğine, kalp krizine, felce, böbrek yetmezliğine ve görme kayıplarına neden olabilmektedir [2, 3, 8].

Ne zaman hekime gidilmeli

Hipertansiyon şüphesi durumunda doğru teşhis konulması için mutlaka uzman bir hekime başvurulmalıdır [3, 9]. Özellikle ani gelişen ve geçmeyen çok şiddetli baş ağrıları, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, ani görme kaybı, burun kanaması veya bilinç bulanıklığı gibi acil durumlarda vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı ve tıbbi yardım alınmalıdır [3, 10]. Bununla birlikte, hamilelik döneminde ortaya çıkan ayak şişmesi ve ani tansiyon yükselmeleri de preeklampsi gibi ciddi hayati riskler barındırdığından derhal uzman bir hekim gözetimine girilmesini gerektirir [5].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında yüksek tansiyon; yanlış beslenme, kronik kabızlık, vücutta toksin birikmesi, yoğun stres ile böbrek ve karaciğer fonksiyonlarındaki düzensizliklerle ilişkilendirilmektedir [5, 6, 11]. Bu kaynaklarda şikayetin kalıcı kontrolü için beslenmenin sadeleştirilmesi, tuz ve zararlı yağların kısıtlanması, kanın temizlenmesi ve dolaşımı destekleyen bütünsel yaşam tarzı değişimlerinin önemi vurgulanmaktadır [2, 6, 11, 12]. Ayrıca zihinsel gerginliği yatıştırmaya yönelik aromaterapi ve benzeri gevşeme uygulamalarının da stres kaynaklı tansiyonu dengelemeye yardımcı olduğu belirtilmektedir [1, 13].

Derlemenin özeti

Yüksek tansiyon için 81 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyon çayları açık ara öndedir, bunları tentürler, masaj yağları ve banyolar izler. Tekrar eden droglar sarımsak (Allium sativum), ökseotu (Viscum album), zeytin yaprağı (Olea europaea), alıç (Crataegus monogyna), melisa, biberiye, şahtere, çobançantası ve hibiskustur (Hibiscus sabdariffa); sarımsak tek başına tentür, yağlı maserat, fermente karışım ve bal macunu gibi birçok biçimde geçer. Stres kaynaklı tansiyon için melisa ve karabaş otu temelli ayrı karışımlar ile aromaterapi banyoları ve masaj yağları verilmiştir. Uyarılar bu başlıkta özellikle ciddiye alınmalıdır çünkü tarifler ilaç tedavisiyle çakışabilir: tansiyon düşürücü ilaç kullananlarda ökseotunun eklenmesi, sarımsağın kan sulandırıcılarla etkileşimi, ormangülünün (Rhododendron) doz aşımında zehirlenme yapması ve ökseotunda önerilen miktarın aşılmaması ayrı ayrı kaydedilmiştir. Kalp veya böbrek kaynaklı ödemde idrar söktürücü çaylardan kaçınma, gebelik kısıtları ve tuz tüketiminin sınırlanması diğer öne çıkan maddelerdir.