Kepek

Dandruff

Nedir, neden olur

Nedir

Kepek, saçlı deri yüzeyindeki ölü hücrelerin normal döngüsünden daha hızlı yenilenip birikerek pul pul dökülmesiyle ortaya çıkan bir saç derisi problemidir [1, 2]. Tıbbi kaynaklarda kuru ve yağlı olmak üzere iki ana türe ayrıldığı; özellikle sarımtrak ve yağlı pullarla seyreden çeşidine "sebore" adı verildiği belirtilmektedir [3, 4]. Bulaşıcı bir özellik taşımayan bu durum, kafa derisinde gözle görülür beyaz veya sarı kabuklanmalar yaratarak fiziksel ve estetik rahatsızlığa sebep olmaktadır [2].

Neden olur

Kafa derisinin en üst katmanı olan boynuzsu tabakanın aşırı miktarda hücre üretmesi kepeğin temel fiziksel nedenidir [3, 4]. Bununla birlikte kaynaklarda; kronik stres, yetersiz su tüketimi, düzensiz uyku ve unlu gıdaların fazla tüketildiği dengesiz beslenme alışkanlıklarının kepek oluşumunu doğrudan artırdığı yazmaktadır [2, 5]. Saç boyası, jöle gibi kimyasalların yarattığı alerjik reaksiyonlar ile saç derisinde üreyen bazı mantar türleri de bu pullanmayı tetikleyen unsurlar arasında geçmektedir [2].

Nasıl seyreder

Kuru cilt yapısında kepeklenme daha ince, beyaz ve dökülmeye eğilimli tozlar şeklinde seyrederken; yağlı ciltlerde saç tellerine ve deriye yapışan, daha iri ve sarı tabakalar halinde gözlenir [2-4]. Şikayetin seboreik dermatit gibi tablolara dönüşmesi durumunda kafa derisinde aşırı yağlanma, yoğun kaşıntı ve kızarıklıklar meydana gelebilmektedir [2, 6]. Bu pullu ve kaşıntılı döküntülerin zaman zaman kaş, kulak kepçesi ve burun kenarlarına da yayıldığı bilinmektedir [2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Hafif dereceli kepek şikâyetlerinin büyük kısmı, uygun bakım ve doğru temizlik yöntemleriyle kolayca kontrol altına alınabilmektedir [2]. Ancak evde uygulanan yöntemlere rağmen azalmayan inatçı kepek varlığında, saç derisinde belirgin iltihap, akıntı, şiddetli kaşıntıya bağlı yaralar veya bölgesel saç dökülmeleri geliştiğinde hekime gidilmesi gerektiği kaynaklarda geçmektedir [2, 6]. İri parlak pullarla karakterize sedef hastalığı gibi durumlarda da mutlaka uzman desteği alınmalıdır [2].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında kepek, genellikle vücuttaki hılt (humoral) dengesinin bozulması, sindirim düzensizlikleri ve karaciğer birikimleriyle ilişkilendirilmektedir [7-9]. Bu doğrultuda geleneksel yaklaşım, sadece yerel saç temizliğiyle sınırlı kalmayıp karaciğerin arındırılması, beslenmenin düzenlenmesi ve stresin yönetilmesi gibi bütünsel bir tedaviyi içermektedir [2, 5, 7, 10]. Saç derisinin asit-baz dengesini korumak için doğal sirke durulamaları yapılması ve kafa derisinde kan dolaşımını canlandırıcı masajların uygulanması da kaynaklarda öne çıkan geleneksel tavsiyeler arasında geçmektedir [2, 3, 11].

Derlemenin özeti

Kepek için 55 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları başı çeker, bunları buğular, kaynatma durulama suları, merhemler ve lapalar izler. Çay ağacı (Melaleuca alternifolia) bu başlığın merkezindeki drogdur ve aloe vera jeli, zeytinyağı, elma sirkesi, hidrosol veya jojoba ile birlikte birçok farklı karışımda tekrar eder; yanında biberiye, ısırgan, limon, servi, itır, atlas sediri ve okaliptüs yer alır. Geleneksel katmanda ceviz, kestane kabuğu külü, ardıç katranlı vazelin losyonu, sirke banyosu ve yumurta sarılı maskeler bulunur. Uyarıların neredeyse tamamı aromaterapi karışımlarına aittir ve her karışım için ayrı yazılmıştır: yama testi, 12 yaş altında kullanmama, mentol ve servi hassasiyeti, hasarlı saç derisine uygulamama, ışık duyarlılığı, araç kullanımı öncesi dikkat ve sara ile kalp hastalıklarında kısıt. Kaynaklar kepekte temizliği tedavinin temel şartı sayar; saç fırçası ile tarağın düzenli temizlenmesi ayrı bir hijyen maddesi olarak geçer.