Diş ağrısı

Ache(Tooth)

Nedir, neden olur

Nedir

Diş ağrısı, dişin kendisinde, kökünde, onu çevreleyen diş etlerinde veya çene kemiği dokusunda hissedilen, hafif bir sızıdan çok şiddetli ve zonklayıcı acılara kadar geniş bir yelpazede ortaya çıkabilen yaygın bir sağlık sorunudur [1, 2]. Ağız sağlığının, bakımının ve hijyeninin yeterince korunmadığı durumlarda gelişen bu rahatsızlık, kişinin günlük yaşam kalitesini, beslenme düzenini ve uyku kalitesini doğrudan ve olumsuz yönde etkilemektedir [3].

Neden olur

Fitoterapi ve tıp kaynaklarında diş ağrısının en yaygın sebebinin diş çürükleri olduğu ifade edilmektedir [2]. Bunun yanı sıra diş minesinin aşınması, bakteriyel plakların birikmesiyle oluşan diş eti iltihaplanmaları (gingivit), diş apseleri, yirmilik dişlerin çenede gömülü kalması ve dişte meydana gelen çatlak ya da kırıklar da ağrıyı tetikleyen başlıca unsurlardır [2]. Ayrıca sinüzit gibi solunum yolu enfeksiyonlarının, çene bölgesine gelen darbelerin ve hatta nadiren kalp krizinin dahi diş ağrısı şeklinde hissedilebileceği kaynaklarda belirtilmektedir [2].

Nasıl seyreder

Diş ağrısının klinik seyri, altta yatan temel nedene bağlı olarak değişiklik gösterir. Diş minesinin yıprandığı vakalarda genellikle sıcak-soğuk hassasiyeti ön plana çıkarken, dişteki çatlaklarda çiğneme esnasında ani ve keskin sızılar hissedilir [2]. Çürüklerden kaynaklanan ağrılar ise genellikle zonklayıcı bir karakterdedir ve özellikle geceleri daha da şiddetlenme eğilimi gösterir [2]. Zamanla ağrıya diş etlerinde kızarıklık, şişlik, fırçalama sırasında kanama veya apseleşme gibi durumlar da eşlik edebilir [2, 4]. Tedavi edilmeyen durumlarda iltihap kemik dokuya kadar ilerleyebilir [5].

Ne zaman hekime gidilmeli

Hafif ağrılar dahi önemsenmeli, rastgele ağrı kesici kullanmaktan kaçınılmalı ve en kısa sürede uzman bir diş hekimine başvurulmalıdır [2]. Özellikle diş ağrısına eşlik eden yüksek ateş, çene veya yanak bölgesinde belirgin şişlik ya da apse geliştiğinde vakit kaybetmeden acil tıbbi yardım alınması gerektiği kaynaklarda vurgulanmaktadır [2, 4, 6]. Ayrıca ağız mukozasında sık tekrarlayan inatçı yaralar ve aftların varlığında da hekim muayenesi şarttır [7].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında diş ağrısı ve diş eti şikâyetlerine karşı, büzücü (astringent), antiseptik ve hafif uyuşturucu/ağrı kesici özelliklere sahip bitkisel preparatların, gargaraların ve lokal kompreslerin kullanılması yaygın bir yaklaşım olarak görülmektedir [8-11]. Tarihsel metinlerde bu tür doğal uygulamaların asıl tedaviyi ikame edemeyeceği, yalnızca hekime ulaşana kadar ağrının teskin edilmesine ve ağız florasının korunmasına yardımcı olmak amacıyla önerildiği ifade edilmektedir [12-14].

Derlemenin özeti

Diş ağrısı için 76 hazırlık derlenmiştir; gargaralar ve dekoksiyonlar başı çeker, bunları ağrıyan dişe doğrudan uygulanan yağlar ve tamponlar izler. Karanfil (Syzygium aromaticum) bu başlığın merkezindeki drogdur — hem yağ hem çay biçiminde birden çok kaynakta geçer; yanında adaçayı, papatya, ebegümeci, hatmi, sarımsak, sirke, mazı ve meşe kabuğu gibi büzücü droglar bulunur. Klasik metinlerden gelen terkiplerin bir kısmı bugün kabul edilemez içeriktedir: afyon (Papaver somniferum) ve ban otu (Hyoscyamus niger) içeren macunlar, ebucehil karpuzu kökü ve sütleğen sütü kaynatmaları bu gruptadır ve kaynaklar bunları güçlü uyuşturucu ve zehirli maddeler olarak ayrıca işaretler. Uyarıların en önemlisi tıbbidir: kaynaklar çürük dişin mutlaka diş hekimi tarafından tedavi edilmesi gerektiğini, bitkisel yöntemlerin ancak geçici rahatlama sağladığını belirtir. Karanfilin veya karanfil yağının uzun süre aralıksız uygulanmaması, uçucu yağların saf hâlde dokuları tahriş etmesi ve karla soğutulmuş su gibi ani soğuk uygulamaların ağrıyı sonradan artırabilmesi diğer kayıtlardır.