Böcek sokması

Bite(Insect)

Nedir, neden olur

Nedir

Böcek ve haşerat sokmaları, arı ve akrep gibi zehirli iğnesi bulunan canlıların savunma veya saldırı amacıyla deriye nüfuz etmesi durumu olarak tanımlanmaktadır [1, 2]. Arı sokması, canlı tarafından asidik yapıdaki enzim ve protein içeren bir salgının deri altına bırakılmasıyken [2]; akrep sokması ise sıcak ve nemli bölgelerde yaşayan bu eklembacaklıların kuyruk iğneleriyle zehirlerini vücuda zerk etmesi şeklinde gerçekleşmektedir [1].

Neden olur

Bu durumun, insanların doğada veya meskenlerde bu canlıların yuvalarına yaklaşması, üzerlerine basması veya fark etmeden temas etmesi sonucu oluştuğu belirtilmektedir [3, 4]. Canlılar, kendilerini tehdit altında hissettiklerinde savunma amacıyla iğnelerini batırırlar [1, 2]. Bal arıları soktuktan sonra iğnelerini deride bırakıp ölürken, yaban arılarının iğne bırakmadığı için defalarca sokabildiği kaynaklarda geçmektedir [2].

Nasıl seyreder

Sokma anında genellikle şiddetli ve keskin bir ağrı, yanma, kızarıklık, kaşıntı ve lokal şişlik geliştiği aktarılmaktadır [2]. Hafif vakalarda bu yerel belirtiler birkaç gün içinde kaybolurken, hassas bünyelerde sistemik alerjik reaksiyonların tetiklenebildiği bildirilmektedir [2]. Bu durumun yaygın kaşıntı, terleme, çarpıntı, tansiyon düşüklüğü, nefes darlığı, kasılmalar ve bilinç kaybına yol açabildiği, çoklu sokmalarda ise ciddi zehirlenmelerin görülebileceği ifade edilmektedir [2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Özellikle akrep sokmalarında zehrin vücutta yaratabileceği sistemik etkiler nedeniyle vakit kaybetmeden acilen bir sağlık merkezine başvurulması gerektiği kaynaklarda belirtilmektedir [4]. Arı sokmalarında ise nefes darlığı, çarpıntı, yutkunma güçlüğü, döküntü ve tansiyon düşmesi gibi anafilaksi (şok) belirtileri görüldüğünde hekime gidilmesi gerektiği bildirilmektedir [2]. Ayrıca baş ve boyun gibi beyne yakın riskli bölgelerden sokulma durumlarında belirtiler çok hızlı ilerleyebileceği için derhal tıbbi yardım alınması önerilmektedir [2].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında böcek ve akrep sokmalarına karşı genel yaklaşımın, öncelikle zehrin yayılmasını engellemek, onu emme veya kupa gibi yöntemlerle dışarı çekmek ve bölgedeki yangıyı azaltmak üzerine kurulu olduğu geçmektedir [5-7]. Tarihi uygulamalarda, zehrin yakıcı etkisini nötralize etmek ve ağrıyı dindirmek amacıyla büzücü, serinletici ve panzehir (tiryak) etkili harici kompreslerin veya lapaların kullanıldığı aktarılmaktadır [5-7].

Derlemenin özeti

Böcek sokması için 44 hazırlık derlenmiştir; lapalar öndedir, bunları yağ karışımları, merhemler ve kompresler izler. Tarifler sokan canlıya göre ayrılmıştır: arı sokması, akrep sokması, sivrisinek ve genel böcek ısırıkları için ayrı karışımlar verilmiştir. Tekrar eden malzemeler maydanoz, kekik, ebegümeci, soğan, patates, sirke-karbonat karışımları, sarımsaklı zeytinyağı, aynısafa, arnika ve karakafes otudur; modern katmanda lavanta, okaliptüs, limonotu, çay ağacı ve tamanu yağı temelli roll-on ile krem formülleri bulunur. Akrep serumu ve antihistaminik krem de kayıtlıdır. Uyarıların en pratik olanları ilk yardıma dairdir: arı iğnesinin zehir kesesi sıkılmadan üstten tutulup çıkarılması, sokulan bölgenin emilmemesi ve ovulmaması, akrep sokmalarında ve şiddetli arı sokmalarında acilen tıp merkezine gidilmesi. Alerjik reaksiyon (anafilaksi) ihtimali bu başlıkta hayati önemdedir. Aromaterapi karışımlarında yama testi, yaş sınırları ve kronik hastalık kısıtları diğer kayıtlardır.