Bit

Nedir, neden olur

Nedir

Pedikülozis veya halk arasındaki adıyla bitlenme; insan vücudunun baş, gövde veya kasık bölgelerine kan emici birer dış parazit olan bitlerin yerleşmesiyle ortaya çıkan bir sağlık sorunudur [1, 2]. Kanatları bulunmayan ve doğrudan insan kanıyla beslenen bu parazitler, yumurtalarını saç tellerine veya giysi dikişlerine yapıştırarak çoğalırlar [1, 2]. Bit yumurtalarına halk arasında "sirke", yumurtadan yeni çıkan yavru bitlere ise "yavşak" denilmektedir [2]. En sık rastlanan türü kafa derisine yerleşen baş bitidir [1, 2].

Neden olur

Kaynaklarda bitlenmenin doğrudan kişisel hijyen veya temizlik eksikliğinden kaynaklanmadığı vurgulanmaktadır [2]. Bulaşma esas olarak bit taşıyan bir kişiyle doğrudan kafa kafaya yakın temas kurulmasıyla gerçekleşir [1, 2]. Bunun yanı sıra tarak, fırça, şapka, havlu gibi kişisel eşyaların veya yastık, çarşaf gibi kumaşların ortak kullanımı da bulaşmaya zemin hazırlar [1, 2]. Okul, kreş ve kışla gibi kalabalık toplu yaşam alanları bulaşma riskinin en yüksek olduğu ortamlar olarak geçmektedir [1, 2].

Nasıl seyreder

Bitler kan emerken deriye tükürük salgılarlar; bu salgı ve parazit dışkısı kafa derisinde aşırı hassasiyet ile şiddetli kaşıntıya yol açar [1, 2]. Belirtiler sıklıkla kulak arkalarında ve ense bölgesinde yoğunlaşmaktadır [1, 2]. Kaşıntı hissi özellikle geceleri artış gösterebilir [1]. Sürekli kaşımaya bağlı olarak deride kızarıklık, kaşıntı izleri ve zamanla ikincil enfeksiyonlar gelişebilmektedir [1, 2]. Saç tellerinde susam tanesini andıran yapışık sirkeler ve hareketli canlı bitler gözle tespit edilebilir [2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Evde uygulanan temizlik ve bakım yöntemleriyle sonuç alınamadığında veya bit varlığından emin olunamadığında hekime danışılması önerilmektedir [1]. Kaşımaya bağlı olarak kafa derisinde açık yaralar, iltihaplı akıntılar, yüksek ateş veya lenf bezlerinde şişlik görüldüğünde tıbbi yardım alınmalıdır [1, 2]. Ayrıca bebeklerde, küçük çocuklarda, gebelerde ve emziren kadınlarda reçetesiz veya kimyasal ürünler kullanılmadan önce hekim kontrolü şarttır [3].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında bu şikâyete genel yaklaşım; parazitlerin saç derisine tutunmasını zorlaştıracak sirke veya bitkisel yağ bazlı uygulamalarla sirkeleri yumuşatmak ve sık dişli bit taraklarıyla fiziksel olarak uzaklaştırmaktır [1, 3-5]. Kaynaklarda asidik solüsyonların ve bitkisel özlü yağların parazitlerin saçtan temizlenmesine ve kaşıntının yatıştırılmasına destek sağladığı geçmektedir [1, 3, 4].

Derlemenin özeti

Bit için 42 hazırlık derlenmiştir. Derleme büyük ölçüde aromaterapiye dayanır: lavanta, çay ağacı, sarıçam, neem, biberiye, sardunya ve sitronella yağlarıyla hazırlanan karışımlar, spreyler ve şampuanlar yaş gruplarına göre ayrılmıştır (3 yaş üstü, 10 yaş üstü, yetişkin). Sirkeli çözeltiler, alkollü ovma çözeltileri ve bit otu merhemi gibi eski yöntemler de yer alır; bazı tarihsel lapalar (şarap tortusu, boraks, kireç) bugün önerilmez. Uyarılar: her karışımdan önce yama testi yapılmalı, tarçın ve nane yağına duyarlılığı olanlar kullanmamalı, yağ karışımları iki haftadan uzun kullanılmamalıdır.