Yara

Wound

Nedir, neden olur

Nedir

Yara, vücuttaki doku bütünlüğünün çeşitli fiziksel, mekanik veya biyolojik etkenler sonucunda bozulması durumudur [1]. Deri ve mukozada meydana gelen bu hasar; yüzeysel sıyrıklardan başlayıp kas, sinir ve kemik gibi derin dokulara kadar uzanan geniş bir yelpazede tanımlanmaktadır [1, 2].

Neden olur

Doku bütünlüğü; kesici-delici aletler, düşme, çarpma veya ezilme gibi dış travmalar nedeniyle bozulabilir [1]. Ayrıca yatalak hastalarda basınca bağlı dolaşım bozuklukları (yatak yaraları), toplardamarlardaki kan göllenmesi (varis ülserleri), atardamar tıkanıklıkları ve şeker hastalığına bağlı diyabetik ayak gibi sistemik rahatsızlıklar da yara oluşumunun temel nedenleri arasında yer almaktadır [1].

Nasıl seyreder

Süreç genellikle hasar bölgesinde kızarıklık, şişlik ve ağrıyla başlar [1, 3]. Eğer bası veya dolaşım bozukluğu sürerse, içi su dolu kesecikler patlayarak açık yaraya dönüşebilir; mikrop kapması durumunda ise iltihaplanma, cerahat ve kötü koku gelişebilir [1]. İyileşme süreci bir ayı aşan durumlar "kronik yara" olarak kabul edilmekte olup; ileri yaş, yetersiz beslenme, kansızlık, şeker hastalığı ve sigara kullanımı gibi faktörler bu süreci belirgin şekilde geciktirmektedir [1].

Ne zaman hekime gidilmeli

Bıçak, çivi ve iğne gibi dar girişli ancak derinliği fazla olan delici alet yaralanmalarında tetanos ve iç kanama riski nedeniyle vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır [4]. Benzer şekilde, yaranın mikrop kaparak iltihaplanması, kötü koku yayması, renginin kararması (kangren şüphesi), travma olmaksızın vücutta kendiliğinden oluşan büyük morluklar veya yaralanma bölgesinde şiddetli ağrı, uyuşma ve soğukluk hissi gelişmesi durumunda acilen bir hekime gidilmesi gerektiği kaynaklarda belirtilmektedir [1, 4, 5].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında yaralara yaklaşımda öncelikle hasarlı bölgenin temizlenmesi (arındırılması), kanamanın durdurulması ve dokunun kurutularak etlenmesinin (granülasyon) desteklenmesi amaçlanmaktadır [6-8]. İltihaplı ve eski yaralarda dokuyu büzücü, temizleyici ve olgunlaştırıcı doğal preparatlardan faydalanıldığı, vücudun genel mizaç dengesinin korunmasının ise iyileşmeyi hızlandırdığı belirtilmektedir [7, 9, 10].

Derlemenin özeti

Yara için 74 hazırlık derlenmiştir; merhemler ve lapalar başı çeker, bunları yağ maseratları ve kompresler izler — tariflerin tamamına yakını dıştan uygulanır. Derlemenin omurgasını maserat yağları kurar: aynısafa (Calendula officinalis), sarı kantaron (Hypericum perforatum), hatmi, sığırkuyruğu, karakafes otu (Symphytum officinale) ve gotu kola; bunlara mür reçinesi (Commiphora myrrha), sığla, lavanta, civanperçemi, arnika ve atkuyruğu eklenir. Tarifler yaranın durumuna göre ayrılmıştır: taze kesik ve sıyrıklar, cerahatli ve iltihaplı yaralar, müzmin yaralar ile yatak yaraları için ayrı karışımlar verilmiştir. Uyarılar bu başlıkta drog drog ayrıntılandırılmıştır ve büyük kısmı iki noktada toplanır: gebelik ile emzirmede kullanım kısıtı (aynısafa, gotu kola, kudretnarı, hatmi, karakafes otu, elemi) ve yalnızca haricen kullanım şartı (sığırkuyruğu ve mür yutulmamalı, göze temas ettirilmemeli). Karakafes otunun pirolizidin alkaloitleri nedeniyle açık yaraya uygulanmaması, sarı kantaron yağında ışık duyarlılığı ve sığla reçinesinin hasarlı cilde sürülmemesi öne çıkan diğer kayıtlardır.