Unutkanlık

Nedir, neden olur

Nedir

Unutkanlık; öğrenilen bilgilerin, geçmiş deneyimlerin veya günlük detayların zihinde saklanması ve gerektiğinde zihne çıkarılması sürecindeki aksamalar olarak tanımlanmaktadır [1]. Tıbbi ve geleneksel literatürde belleğin geçici ya da kalıcı olarak zayıflaması, bilgiyi kaydetme ve geri çağırma yeteneğinin bozulması şeklinde ele alınmaktadır [1, 2]. Her yaşta görülebilen bu durum, hafif bir odaklanma güçlüğünden günlük hayatı aksatan boyutlara kadar farklı seviyelerde seyredebilir [3].

Neden olur

Kaynaklarda unutkanlığın arkasında biyolojik, çevresel ve psikolojik pek çok etkenin yattığı belirtilmektedir. Yetersiz uyku, kronik stres, yoğun zihin yorgunluğu ve beslenme eksiklikleri zihinsel performansı olumsuz etkileyebilmektedir [1, 4, 5]. Ayrıca beyin kan dolaşımındaki zayıflama, damar tıkanıklıkları, toksik madde birikimi, tiroit işlev bozuklukları ve B12 gibi vitamin eksiklikleri unutkanlığın temel sebepleri arasında sayılmaktadır [3, 6, 7]. İleri yaşla birlikte gelişen demans ve Alzheimer gibi nörodejeneratif süreçler de kronik hafıza kaybına yol açabilmektedir [3, 7].

Nasıl seyreder

Unutkanlık genellikle hafif konsantrasyon dağınıklığı, isimleri veya eşyaların yerini karıştırma gibi geçici belirtilerle başlayabilir [4, 8]. Yorgunluk ve stres dönemlerinde artış gösteren bu durum, zamanla yeni öğrenilen bilgilerin akılda tutulamamasına kadar ilerleyebilir [4, 7]. İlerleyen evrelerde yakın geçmişteki olayların unutulması, aynı soruların tekrarlanması, zaman ve mekan algısında bulanıklaşma ve günlük işleri yapmada güçlük gibi tablolar belirginleşebilmektedir [7, 9].

Ne zaman hekime gidilmeli

Unutkanlık günlük yaşam aktivitelerini, iş performansını ve kişisel bakımı engelleyecek boyuta ulaştığında mutlaka uzman bir hekim değerlendirmesi gerekmektedir [3]. Özellikle hafıza kaybı ani geliştiğinde, buna konuşma bozukluğu, kafa karışıklığı, kişilik değişiklikleri veya kaybolma gibi durumlar eşlik ettiğinde zaman kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [3, 7, 9]. Erken evrede konulan doğru teşhis, altta yatan nedene yönelik uygun tedavinin planlanmasında hayati önem taşımaktadır [3, 7].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında unutkanlık; çoğunlukla beyin kan dolaşımının zayıflaması, damarlarda toksik maddelerin birikmesi veya beynin mizaç dengesizlikleri (soğukluk ve nem artışı) ile açıklanmaktadır [6, 10, 11]. Geleneksel kaynaklardaki genel yaklaşım; zihinsel yorgunluğu azaltmak, beslenmeyi düzenlemek, beyin dokusunun beslenmesini desteklemek ve kupa/hacamat gibi bedensel arındırma yöntemlerinden faydalanmak esasına dayanmaktadır [1, 6, 12].

Derlemenin özeti

Unutkanlık için 53 hazırlık derlenmiştir. İki katman belirgindir: İbn-i Sina ve eski kaynakların macunları (günlük–kuru üzüm, kendir–biber–safran, ankardia macunu) ile Çin tıbbı hapları; modern katmanda ginkgo, bacopa, biberiye, zerdeçal–karabiber ve ashwagandha öne çıkar. Çörek otu–bal karışımı, turp tohumu infüzyonu ve kafa hacamatı da yer alır. Uyarılar: ankardia macunu ve Çin formüllerindeki kırmızı cıva sülfid (zencefre) zehirlidir; kafa hacamatı aç karnına ve doğru noktada yapılmalıdır. Hızlı ilerleyen unutkanlıkta nörolojik değerlendirme gerekir.