Uçuk

Herpes

Nedir, neden olur

Nedir

Uçuk (herpes) ve zona, virüslerin neden olduğu, cildde döküntü, kızarıklık ve içi su dolu kabarcıklarla kendini gösteren bulaşıcı hastalıklardır [1-4]. Uçuk genellikle dudak çevresi veya genital bölgede lezyonlara yol açarken [3, 5]; zona ise vücudun tek tarafında, belirli bir sinir hattı boyunca yayılan, şiddetli ağrı ve döküntülerle seyreden bir tablodur [1, 2, 4]. Her iki hastalığın da en belirgin ortak özelliği, etken olan virüslerin bir kez vücuda girdikten sonra sinir hücrelerinde sessizce (uyku halinde) ömür boyu kalabilmesidir [3-5].

Neden olur

Uçuk, Herpes Simplex virüsünden (HSV-1 ağız çevresinde, HSV-2 ise çoğunlukla genital bölgede) kaynaklanır [5]. Zona ise çocuklukta geçirilen suçiçeği hastalığına yol açan Varicella Zoster virüsünün (VZV), sinir köklerinde uykuda kalıp yıllar sonra tekrar canlanmasıyla oluşur [1, 4, 5]. Virüslerin uykudan uyanıp aktifleşmesine; aşırı stres, yorgunluk, genel vücut direncinin düşmesi, bağışıklığı zayıflatan ilaçlar veya kronik rahatsızlıklar, yetersiz beslenme, hormonal değişimler ve yoğun güneş ışığı (UV) gibi faktörlerin yol açabildiği belirtilmektedir [3-5].

Nasıl seyreder

Her iki enfeksiyon da lezyonlar belirmeden önce ilgili cilt bölgesinde karıncalanma, yanma, batma veya kaşıntı hissiyle başlamaktadır [1-4]. Özellikle zonada döküntü öncesinde dayanılmaz, batıcı ve yakıcı ağrılar görülebilir [1, 4]. Kısa süre sonra kızarık zemin üzerinde içi su dolu kesecik kümeleri oluşur [1-4]. Bu kabarcıklar zamanla patlayıp kuruyarak kabuk bağlar [3, 4]. Hastalığın seyrine ateş, halsizlik, iştahsızlık ve baş ağrısı gibi sistemik belirtiler de eşlik edebilir ve cildin tamamen iyileşmesi genellikle dört haftayı bulabilir [1, 2, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Uçuk veya zona döküntüleri göz çevresinde veya kulakta görüldüğünde; görme kaybı, göz tansiyonu veya yüz felci riskine karşı acilen hekime başvurulmalıdır [4, 6]. Ayrıca bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar ile yaşlılarda enfeksiyonun iç organlara, beyne veya akciğere yayılarak ölümcül olabilme riski nedeniyle tıbbi takip şarttır [3, 4, 6]. İçi sıvı dolu kabarcıkların bakteriyel iltihap kapması durumunda ve döküntü sonrasında aylarca geçmeyen şiddetli sinir ağrıları (nevralji) geliştiğinde mutlaka bir uzmana gidilmesi önerilmektedir [3, 4, 6].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında, uçuk ve zona döküntülerine karşı hem vücut direncini ve bağışıklık sistemini destekleyen dahili takviyelerin hem de antiviral, serinletici ve kurutucu özelliklere sahip harici bitkisel uygulamaların bir arada kullanılması önerilmektedir [3, 7-9]. Geleneksel yaklaşımlarda ağrıyı ve kızarıklığı hafifletmek amacıyla cilde soğutucu kompresler yapıldığı ve yaraların kabuklanma sürecini hızlandırmak için büzücü (astrenjan) bitki özlerinden faydalanıldığı geçmektedir [2, 10-12].

Derlemenin özeti

Uçuk için 37 hazırlık derlenmiştir; merhemler ve yağ karışımları eşit ağırlıkta öndedir, bunları kompresler ve dekoksiyonlar izler. Tekrar eden droglar melisa (Melissa officinalis), çay ağacı (Melaleuca alternifolia), lavanta, aynısafa, sarı kantaron, nar kabuğu, aloe vera ve hindistan cevizi yağıdır; melisa ile çay ağacı birlikte bu başlığın en karakteristik ikilisidir. Derlemede uçuk ile zona ayrı ayrı ele alınmıştır: zona için lahana haşlaması, sirke-zeytinyağı kompresi, palmarosa-ravintsara karışımı ve kırmızı acı biber oleorezinli yağ gibi ayrı tarifler vardır. Uyarıların en pratik olanı bulaşma ile ilgilidir: virüsün yayılmaması için her uygulamada temiz pamuk kullanılması istenir. Drog düzeyinde melisa uçucu yağının tiroit hastalıklarında kısıtı, mentol hassasiyeti, çay ağacında süre sınırı, kapsaisin içeren zona karışımlarının tahriş riski ve turunçgil yağlarında ışık duyarlılığı öne çıkar; bazı karışımların refleksleri etkileyebileceği için araç kullanımı öncesinde kaçınılması ayrıca kaydedilmiştir.