Tifo

Typhoid

Nedir, neden olur

Nedir

Kaynaklarda tifo, mikropların yol açtığı, son derece bulaşıcı ve ciddi bir enfeksiyon hastalığı olarak tanımlanmaktadır [1]. Halk arasında "karahumma" olarak da bilinen bu rahatsızlık, benzer isim taşıyan ve "lekelihumma" adıyla anılan tifüs hastalığı ile karıştırılabilmektedir; ancak tifüs bitler vasıtasıyla bulaşırken, tifo mikrobik bir basilin vücuda girmesiyle gelişim gösterir [1, 2].

Neden olur

Tifo hastalığına, çomak şeklindeki tifo basili adı verilen bir mikrop neden olmaktadır [1]. Bu mikrop çoğunlukla hastaların dışkı, idrar, kan ve salgılarında bulunur [1]. Lağım sularının içme sularına karışması veya bu kirli sularla temas etmiş yiyecek maddelerinin tüketilmesi tifo salgınlarına yol açmaktadır [1]. Tifüs ise temizlik şartlarının yetersiz olduğu kalabalık yerlerde, savaş ve kıtlık dönemlerinde bitler aracılığıyla yayılmaktadır [2].

Nasıl seyreder

Hastalık, mikrop vücuda girdikten sonraki 7 ila 15 günlük kuluçka süresinin ardından halsizlik ve baş ağrısıyla başlar [1]. Günler içinde ateş kademeli olarak yükselir; iştahsızlık, burun kanaması, ishal, göğüs ve karında kırmızı lekeler, düşük tansiyon ile yavaş nabız tabloya eşlik eder [1]. Üçüncü haftada karın şişliği ve bağırsak kanaması gibi tehlikeli durumlar görülebilir [1]. Tifüs vakalarında ise ani yüksek ateş, kuruyan dudaklar ve sayıklama gibi belirtiler seyredebilmektedir [2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Hastalık; kalp, beyin, böbrekler, akciğerler ve sinir sistemini etkileyerek hayati risk oluşturabileceğinden, belirtiler görüldüğünde zaman kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [1]. Ateşin düşürülememesi, karın bölgesinde şiddetli gerginlik, kırmızı cilt döküntüleri, ishal veya sayıklama durumlarında acil tıbbi müdahale alınması gerektiği kaynaklarda vurgulanmaktadır [1, 2].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında, hastaların öncelikle sağlam kişilerden tamamen tecrit edilmesi, yatak istirahatine alınması ve hijyen kurallarına uyulması gerektiği belirtilmektedir [1]. Beslenmede sindirimi kolay sulu gıdaların, meyve pürelerinin ve bol sıvının tercih edilmesi; vücut ısısını dengelemek ve hastayı rahatlatmak amacıyla vücudun temizlenmesi gibi destekleyici yöntemlerin uygulandığı kaynaklarda geçmektedir [1, 2].

Derlemenin özeti

Tifo için yalnızca 5 hazırlık derlenmiştir ve bunların bir kısmı tarif değil bakım prosedürüdür — derlemenin en zayıf içerikli başlığıdır. Kâfur yağı çözeltisi, afşar otu (Baptisia tinctoria) tentürü, acı İsveç otları kompresi ve sarımsak kullanımı kayıtlı hazırlıklardır; bunların yanında hasta bakımı, hijyen ve beslenme düzeni ayrı bir başlık olarak verilmiştir. Bu başlıkta ağırlık, doğru biçimde, tedaviden çok korunma ve bakıma verilmiştir. Kaynaklar tifonun bulaşıcı bir hastalık olduğunu, hastanın sağlıklı kişilerden ayrılması gerektiğini, hasta atıklarının dezenfekte edilmesini ve salgın dönemlerinde aşı yaptırılmasını belirtir. Hastalığın kalp, beyin, böbrek, karaciğer ve akciğerleri etkileyebileceği ayrıca kaydedilmiştir. Tifo bugün antibiyotikle tedavi edilen bir hastalıktır; bu bölüm tarihsel ve bilgi amaçlı okunmalı, tıbbi tedavinin yerine kullanılmamalıdır.