Süt artırma

Galactagogue

Nedir, neden olur

Nedir

Anne sütünün yetersizliği, doğum sonrasındaki laktasyon sürecinde memelerdeki süt bezlerinin, yeni doğan bebeğin sağlıklı gelişimsel ihtiyaçlarını tam olarak karşılayacak miktarda salgı üretememesi durumudur [1, 2]. Tıbbi literatürde süt salgısını, üretimini ve akışkanlığını artıran doğal veya sentetik ajanlar "galaktagoglar" olarak tanımlanmaktadır [1, 3]. Bu durum, anne ile bebek arasındaki beslenme, güven ve sevgi bağının sağlıklı bir şekilde tesis edilebilmesi açısından hassasiyetle ele alınması gereken fizyolojik bir konudur [4].

Neden olur

Kaynaklara göre anne sütünün azlığına; annenin yetersiz sıvı tüketmesi, tek tip veya yetersiz beslenmesi, bebeği doğumdan hemen sonraki kritik saatlerde emzirmeye başlamaması, kronik stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ve doğum sonrası depresyon gibi psiko-fizyolojik faktörler sebebiyet verebilir [2]. Ayrıca annede doğum öncesi veya sonrası mevcut olan diyabet, hipotiroidizm, aşırı kilo ve polikistik over sendromu (PKOS) gibi endokrinolojik rahatsızlıkların da süt üretimini doğrudan baskıladığı belirtilmektedir [1]. Tarihi tıp kaynaklarında ise bu durum, vücuttaki kan miktarının azlığı, genel mizaçtaki aşırı soğukluk veya kuruluk yahut süt kanallarındaki tıkanıklıklar ile gerekçelendirilmektedir [5, 6].

Nasıl seyreder

Süreç genellikle annenin göğüslerinde yeterli doluluk hissinin kaybolması ve sütünün bebeğe yetmediği yönündeki subjektif kaygıları ile seyreder [2]. Bu durumun en somut ve klinik göstergesi, bebeğin büyüme eğrisinde yeterli kilo alamamasıdır [2]. Yetersiz beslenen bebek emzirme sonrasında tam olarak doymadığı için huzursuz davranışlar sergileyebilir, sık aralıklarla ağlama nöbetleri geçirebilir, memede kalma süresi uzayabilir veya tam aksine halsiz düşerek uykuya aşırı eğilim gösterebilir [2, 7, 8].

Ne zaman hekime gidilmeli

Bebeğin haftalık kilo alımında duraksama veya gerileme yaşanması, günlük bez ıslatma sayısının azalması ve dehidrasyon (sıvı kaybı) belirtilerinin baş göstermesi durumunda derhal bir çocuk hekimine başvurulmalıdır [2]. Bunun yanı sıra, annenin memelerinde şiddetli ağrı, lokal kızarıklık, ısı artışı, sertlik (apseli kitle) ve yüksek ateşle seyreden bir meme iltihabı (mastit) tablosu belirdiğinde, tıbbi tedavi protokollerinin gecikmeden uygulanması amacıyla zaman kaybetmeden bir genel cerrahi uzmanına veya kadın hastalıkları hekimine gidilmelidir [8].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında, anne sütünün miktarını ve kalitesini artırmak amacıyla öncelikle annenin beslenme düzeninin zenginleştirilmesi ve bol sıvı tüketiminin sağlanması gerektiği belirtilmektedir [2, 9]. Geleneksel öğretilerde, süt salınımını uyaran hormonal mekanizmaları desteklemenin yanı sıra annenin stres seviyesini azaltan ve hem anne hem de bebekte sindirim sistemini rahatlatan bütünsel bir yaklaşımın ön planda tutulduğu kaynaklarda geçmektedir [3]. Bu doğrultuda, anne ve bebeğin huzurunu sağlamak ile vücudun mineral dengesini desteklemek geleneksel tedavinin temelini oluşturmaktadır [3].

Derlemenin özeti

Süt artırma için 53 hazırlık derlenmiştir ve derlemenin neredeyse tamamı içten alınan çay ve gıda uygulamalarından oluşur — yöntem çeşitliliği azdır. Tekrar eden droglar klasik galaktogog (süt artırıcı) ailesindendir: rezene (Foeniculum vulgare), anason, dereotu, frenk kimyonu, kimyon, çemen otu (Trigonella foenum-graecum), ısırgan, keçi sedefotu (Galega officinalis), devedikeni (Cnicus benedictus) ve hurma. Hazır anne sütü çayı formülleri ile geleneksel baharat-gıda karışımları iki ayrı kümedir. Uyarılar bu başlıkta özellikle dikkatle okunmalıdır çünkü hem anne hem bebek etkilenir: çemen otunun gebelikte kullanılmaması, dereotunun gebelerde kısıtı, anasonun gebelik ve adet döneminde sakıncası, rezenede uzun süre kesintisiz kullanılmaması belirtilir. Uçucu yağların anne sütüne geçebileceği ayrı bir uyarıdır. Kaynaklar ayrıca ters yönde bir bilgi de verir: adaçayı süt salgısını azalttığı için emzirme döneminde kaçınılmalıdır. Keçi sedefotu ile çemenin kan şekerini düşürmesi diyabetli annelerde dikkat gerektirir.