Soğuk algınlığı

Cold

Nedir, neden olur

Nedir

Soğuk algınlığı; halk arasında nezle, üşütme, zükkam ya da nazofarenjit olarak da adlandırılan, burun zarı ile üst solunum yollarının bulaşıcı bir iltihaplanma durumudur [1-3]. Sıklıkla grip (influenza) ile karıştırılsa da gribe göre çok daha hafif seyreden, genellikle kendi kendine sınırlanan ve büyük oranda zararsız kabul edilen bir enfeksiyondur [1, 3].

Neden olur

Rahatsızlığın temel nedeni, üst solunum yollarına yerleşen çeşitli virüslerdir; kaynaklarda rinovirüs, koronavirüs ve adenovirüsler dahil olmak üzere iki yüzü aşkın virüs türünün buna yol açabileceği belirtilmektedir [1]. Öksürük ve hapşırık yoluyla havaya saçılan damlacıkların solunması veya virüs bulaşmış ortak eşyalarla doğrudan temas edilmesi bulaşmaya yol açar [1, 3]. Mevsim geçişleri, ani sıcaklık değişimleri ve yetersiz uyku gibi nedenlerle vücut direncinin düşmesi de enfeksiyon riskini belirgin şekilde artırmaktadır [1, 4, 5]. Ayrıca sigara kullanımının, yerleşen virüslerin temizlenmesini zorlaştırarak belirtileri uzattığı aktarılmaktadır [1, 6].

Nasıl seyreder

Virüs alındıktan birkaç saat ila gün sonra vücutta kırıklık, burun akıntısı, tıkanıklık, boğazda yanma, kuru öksürük ve gözlerde sulanma gibi şikâyetler başlar [1, 3]. Yaşanan bu belirtilerin, virüsün doğrudan dokulara verdiği hasardan ziyade, bağışıklık sisteminin istilacı mikroba karşı verdiği doğal savunma reaksiyonundan kaynaklandığı ifade edilmektedir [1]. Griptekine benzer yüksek ateş veya şiddetli kas ve baş ağrıları bu tabloda nadiren gözlenir [1]. Enfeksiyon normal şartlar altında yedi ila on gün içinde kendiliğinden geçmektedir [1].

Ne zaman hekime gidilmeli

Şikâyetlerin on günden uzun sürmesi, yutma güçlüğü, nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da zihinsel bulanıklık gibi ciddi belirtilerin ortaya çıkması durumunda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [5, 7]. Ayrıca yetişkinlerde otuz dokuz derecenin üzerindeki inatçı ateş, kulaklarda veya sinüslerde sabitlenen şiddetli ağrılar ile akciğer enfeksiyonuna işaret edebilecek sarı, yeşil ya da kanlı balgam varlığında profesyonel tıbbi yardım alınması gerektiği bildirilmektedir [5, 8]. Çocuklarda ise sıvı kaybı belirtileri, ensede sertleşme ve kesintisiz ağlama gibi durumlarda mutlaka bir uzman desteği alınmalıdır [8].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında soğuk algınlığı, bedendeki hılt dengesizlikleri ve özellikle soğuk mizaçlı organların vücuttaki buharları çözememesi sonucu oluşan bir birikim olarak ele alınmaktadır [9, 10]. Bu yaklaşıma göre iyileşme süreci; sindirim sistemini dinlendirmek amacıyla geçici perhizler uygulanması, vücudun sıcak tutulması ve gözeneklerin terleme yoluyla açılarak atık maddelerin vücuttan uzaklaştırılması prensibine dayanmaktadır [11-14]. Kaynaklarda bu dönemde istirahat etmenin, banyoların ve buğu uygulamalarının bedeni tıkanıklıklardan arındırmada hayati öneme sahip olduğu belirtilmektedir [1, 13, 15].

Derlemenin özeti

Soğuk algınlığı için 98 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları ve dekoksiyonlar önde, buğular, ayak banyoları, gargaralar ve ovma sıvıları hemen arkasındadır. Tekrar eden droglar mürver (Sambucus nigra), ıhlamur (Tilia platyphyllos), kuşburnu (Rosa canina), zencefil, limon, soğan ve sarımsak, adaçayı, okaliptüs, çay ağacı (Melaleuca alternifolia) ve kâfurdur (Cinnamomum camphora). Derlemenin belirgin yanı terletme mantığının ağırlığıdır: sıcak ıhlamur-mürver demlemeleri, hardal ayak banyoları, kâfurlu ovma sıvıları ve buhar uygulamaları bir arada kullanılır. Uyarıların neredeyse tamamı uçucu yağ tarafındadır ve tek tek droglara göre ayrıntılandırılmıştır: kajeputun astım krizini tetikleyebilmesi, fesleğende estragol nedeniyle gebelik kısıtı, elemide alerjik temas dermatiti, arnavut biberinin ciltte uzun temasta tahriş yapması. Okaliptüs, çay ağacı, kekik, biberiye, nane ve kâfur içeren karışımlarda çocuk yaş sınırları ile cilde uygulamadan önce yama testi kaynakların ortak şartıdır.