Siyatik

Sciatica

Nedir, neden olur

Nedir

Siyatik, insan vücudundaki en kalın ve en büyük sinir olan siyatik sinirinin sıkışması, hasar görmesi veya baskı altında kalmasıyla ortaya çıkan bütüncül bir ağrı tablosudur [1, 2]. Siyatik siniri, leğen kemiğinden başlayıp kalça içinden geçerek bacağın arka yüzü boyunca seyreder ve diz hizasında iki ana kola ayrılarak ayağa ulaşır [1, 2]. Halk arasında "sinir romatizması" olarak da adlandırılan bu durum, genellikle tek taraflı başlar [1, 3]. Ağrı yalnızca bölgesel kalmayıp belden topuğa kadar yayılan bir çekme veya sızlama şeklinde kendini gösterebilir [2].

Neden olur

Siyatiğin temel nedeni, sinir yolları üzerinde oluşan baskı, iltihaplanma veya yıpranmadır [2]. Omurlar arasındaki kıkırdak disklerin yerinden oynaması (disk kayması veya fıtık), omurganın alt bölümündeki zedelenmeler, duruş bozuklukları, hareketsiz yaşam ve obezite bu baskıyı tetikleyen başlıca unsurlar arasında gösterilmektedir [1, 3]. Ayrıca şeker hastalığı gibi sinirleri etkileyen sistemik rahatsızlıklar, skolyoz, travmalar ve omurgadaki yapısal bozukluklar da siyatik sinirini olumsuz etkileyerek ağrının doğmasına yol açabilmektedir [2].

Nasıl seyreder

Siyatik ağrısı genellikle tek taraflı ve hafif semptomlarla başlasa da, zamanla ilerleyerek şiddetli ve dayanılmaz bir hal alabilir [1]. Ağrı bacakta kuvvet kaybı, uyuşma, karıncalanma, kasılma ve keçelenme gibi belirtilerle seyreder [1, 4]. Kişi otururken, kalkarken veya yürürken ciddi hareket kısıtlılığı yaşayabilir [3]. Bel kemiğinin aşağı bölgesi hassaslaşır; öksürmek, gerinmek ve ayakta kalmak ağrının şiddetini daha da artırabilir [3, 4]. Bazı durumlarda ağrı bacağın dışa doğru dönük durmasına yol açabilir [5].

Ne zaman hekime gidilmeli

Siyatik şikayetlerinde, ağrıya eşlik eden belirgin bir kas güçsüzlüğü, his kaybı veya düşük ayak gibi nörolojik bulgular geliştiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [6, 7]. Bel tutulması yaşanırken bilinçsizce yapılan zorlayıcı fiziksel aktiviteler, durumu acil müdahale gerektiren bir sinir felcine veya fıtığa dönüştürebileceği için profesyonel destek alınmalıdır [8]. Ayrıca eklemlerde şişme, kızarıklık, yüksek ateş görülmesi veya ağrının istirahatle dahi hafiflememesi durumlarında mutlaka uzman bir hekim muayenesi gerekmektedir [1, 6].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında siyatiğin (irkünnesa) tedavisinde yatak istirahati ilk şart olarak kabul edilmektedir [3]. Tarihsel kaynaklarda bu rahatsızlığın soğuk mizaçtan, balgam birikmesinden veya derin sinir kılıflarındaki maddesel tıkanıklıklardan kaynaklandığı ve tedavisinde vücuttaki fazla hıltların arındırılması gerektiği belirtilmektedir [9, 10]. Bu doğrultuda ağrıyı yatıştırmak ve sinir üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla kupa çekme, hacamat, sülük uygulamaları ve bölgesel ısıtıcı bitkisel kompresler ile masajların yapılması önerilmektedir [11-13].

Derlemenin özeti

Siyatik için 50 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları öndedir, bunları lapalar, dekoksiyonlar, banyolar ve kompresler izler — tariflerin tamamına yakını ağrıyan hat boyunca dıştan uygulanır. Tekrar eden droglar ısırgan (Urtica dioica), sarı kantaron, zencefil, biberiye, lavanta, ölmez çiçek (Helichrysum italicum), papatya, andızotu, tere tohumu ve dulavratotudur; geleneksel katmanda hardal-tere lapaları, şalgam ve lahana haşlamaları, koyun kuyruk yağı kürü ve üzerlik tohumu bulunur. Aromaterapi karışımları numaralandırılmış hâlde ayrı bir küme oluşturur. Uyarılar iki yerde toplanır: zehirli ve yakıcı droglar — şeytanşalgamı (Bryonia alba) hekim denetimi olmadan içten alınmamalı, bıldırcın otunun cildi yakıcı etkisi nedeniyle uygulama süresi sınırlı tutulmalı — ve uçucu yağ karışımları için standart kısıtlar: yama testi, hasarlı cilde uygulamama, ışık duyarlılığı, dermatit riski. Okaliptüs banyosunun kalp hastalarında yapılmaması özel bir kayıt olarak geçer; sıcak lapa ve kompres sonrası üşütmeme de tekrar eden bir nottur.