Sivilce

Acne

Nedir, neden olur

Nedir

Tıp dilinde akne vulgaris olarak adlandırılan sivilce; kıl folikülleri ve bunlara bağlı yağ bezlerinin (pilosebose ünite) uzun süreli, tekrarlayan ve iltihabi bir cilt hastalığıdır [1-3]. Genellikle yüz, boyun, sırt, göğüs ve omuzlar gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu vücut bölgelerinde ortaya çıkar [2, 3]. Ergenlik dönemindeki gençlerin yaklaşık %80'ini etkileyen bu son derece yaygın durum, hormonal dalgalanmalar gibi faktörlere bağlı olarak yetişkinlik dönemindeki bireylerde de görülebilmektedir [2, 4].

Neden olur

Ergenlik çağında artan androjen hormonlarının etkisiyle yağ bezlerindeki sebum (cilt yağı) salgısı artar [1, 2]. Bu sebum salgısı gözeneklerden dışarı atılamayıp biriktiğinde kıl kanallarında tıkanmalar meydana gelir [2]. Oksijensiz kalan bu tıkalı ortamda ciltte doğal olarak bulunan Propionibacterium acnes bakterileri ve bazı mantarlar hızla üreyerek iltihabı başlatır [1, 2]. Ayrıca yoğun stres, genetik yatkınlık, hormonal dalgalanmalar, yağlı kozmetikler ile yüksek karbonhidratlı gıdaların (cips, beyaz un, çikolata vb.) ve süt ürünlerinin aşırı tüketimi akneyi tetikleyen temel faktörler arasındadır [2, 5].

Nasıl seyreder

Süreç ilk olarak gözeneklerin tıkanmasıyla oluşan "komedon" yani siyah ve beyaz noktalarla başlar; siyah noktalar cilt yüzeyine ulaşan yağların oksijenle teması sonucu bu rengi alır [2, 6]. İltihabın ilerlemesiyle bu lezyonlar deriden kabarık, ağrılı, kızarık papüllere ve ucu irinli püstüllere dönüşür [2, 6]. Sivilcelerin elenmesi, sıkılması veya koparılması iltihabın çevre dokulara yayılmasına, iyileşme süresinin uzamasına ve ciltte kalıcı sivilce izlerinin oluşmasına yol açar [2, 3].

Ne zaman hekime gidilmeli

Sivilceler derin, sert ve ağrılı kistlere dönüştüğünde, ciltte belirgin izler bırakmaya başladığında veya kozmetik bakımlarla kontrol altına alınamadığında mutlaka bir dermatoloğa başvurulmalıdır [5]. Özellikle yüz bölgesindeki sivilcelerin sıkılması enfeksiyonun kan yoluyla yayılmasına, apse ve beyin iltihabı gibi hayati risk taşıyan tablolara zemin hazırlayabileceğinden uzman yardımı alınmalıdır [2]. Ayrıca sivilce tedavisinde kullanılan izotretinoin gibi sistemik ve ağır ilaçların, olası ciddi yan etkileri nedeniyle yalnızca uzman hekim kontrolünde ve takibinde kullanılması gerektiği kaynaklarda belirtilmektedir [5].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve doğal tıp kaynaklarında, cilt hastalıklarının ve sivilce oluşumunun temelinde genellikle karaciğer zafiyeti ile böbreklerin süzme işlevindeki aksamalar yattığı belirtilmektedir [7-9]. Böbrek ve karaciğer yoluyla vücuttan tam olarak uzaklaştırılamayan metabolik atıkların cilt yoluyla dışarı atılmaya çalışıldığı, bu nedenle sadece bölgesel tedaviler yerine vücudun iç temizliğinin yapılması gerektiği kaynaklarda geçmektedir [8, 10, 11]. Bu yaklaşımlarda karaciğer temizliği, beslenmenin düzenlenmesi ve kan temizleyici uygulamaların sivilce şikâyetini gidermede esas olduğu ifade edilmektedir [8, 10].

Derlemenin özeti

Sivilce için 80 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları ve dekoksiyonlar öne çıkar, bunları merhemler, kompresler, maskeler ve buhar banyoları izler. Tarifler iki yönde ilerler: dıştan uygulanan temizleyici ve kurutucu karışımlar (çay ağacı, yeşil kil, elma sirkesi toniği, papatya ve ıhlamur kompresleri, ardıç katranlı vazelin) ile içten alınan kan temizleyici çaylar (dulavratotu kökü, şahtere, hercai menekşe, pelin otu). Aloe vera, aynısafa, ebegümeci, adaçayı ve soğan sık tekrar eden diğer droglardır; klasik metinlerden şap, ban merhemi ve şeytan tersi gibi terkipler tarihsel katmanı oluşturur. Uyarılar büyük ölçüde aromaterapi karışımlarında toplanır ve karışım karışım yazılmıştır: yama testi, araç kullanımında dikkat, cilt tahrişi. Drog düzeyinde şeytan tersinin içten alındığında mide ve karaciğere yükü, adasoğanı özütünün tahriş ediciliği ve doz aşımı riski belirtilir; kaynaklar ayrıca sivilcenin dıştan bastırılmasının doğru yaklaşım olmadığını, karaciğer ve beslenme düzeninin dikkate alınması gerektiğini vurgular.