Siroz

Nedir, neden olur

Nedir

Karaciğer sirozu, karaciğer dokusunun kronik iltihaplanma, hücresel yıkım veya uzun süreli hasar sonucunda sertleşmesi ve sağlıklı parankim dokusunun yerini nedbe/bağ dokusunun (fibrozis) alması durumudur [1, 2]. Bu yapısal bozulma, organın içindeki kan dolaşımını zorlaştırarak karaciğerin süzme, zehirli maddeleri arındırma, protein sentezleme ve depolama gibi temel metabolik işlevlerini kademeli olarak bozmaktadır [1, 2].

Neden olur

Kaynaklarda karaciğer sirozunun en sık rastlanan nedenleri arasında kronik viral hepatit enfeksiyonları (özellikle Hepatit B ve C virüsleri) [1-4], uzun süreli alkol bağımlılığı/kullanımı [1, 2] ve alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması [5, 6] öne çıkmaktadır. Bunların yanı sıra toksik hepatit [1], safra yolları tıkanıklıkları [7], kronik kalp veya böbrek yetmezliği [1], toksik kimyasallara maruziyet ve vücutta ağır atık birikimine yol açan kronik sindirim bozuklukları da kaynaklarda etkenler arasında sayılmaktadır [1, 8].

Nasıl seyreder

Siroz genellikle sinsi ve ilerleyici bir klinik süreç takip eder [1, 2]. Doku sertleştikçe damar yolları sıkıştıkça karaciğer fonksiyonları gerilemektedir [1]. Süreç içerisinde halsizlik, iştahsızlık, çabuk yorulma, hazımsızlık [4, 9], ciltte ve göz aklarında sararma (sarılık) [4, 7, 9], karın boşluğunda ve bacaklarda sıvı birikimi (asit ve ödem) [1, 2, 4, 9] ile yemek borusu varisleri [2, 10] ortaya çıkabilmektedir. İleri safhalarda kanda amonyak gibi toksik maddelerin birikmesiyle zihinsel bulanıklık veya karaciğer koması gelişebilmektedir [2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Ciltte veya göz aklarında belirgin sararma oluştuğunda [4, 7, 9], karında ve bacaklarda hızla artan şişlik veya ödem fark edildiğinde [2, 4, 9], kanlı kusma, koyu/siyah renkli dışkılama [2], açıklanamayan zihinsel bulanıklık, aşırı halsizlik veya karın bölgesinde şiddetli ağrı yaşandığında vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır [2, 4, 9]. Siroz erken dönemde kontrol altına alınması gereken ciddi ve hayati bir durumdur [2].

Geleneksel yaklaşım

Kaynaklarda geleneksel ve fitoterapötik yaklaşımın genel temeli; karaciğer hücrelerini korumak (hepatoproteksiyon), dokulardaki kanalları ve tıkanıklıkları açmak ve sindirim sisteminin organ üzerindeki yükünü hafifletmek olarak geçmektedir [1, 2, 11, 12]. Tarihi tıbbi metinlerde ve fitoterapi kaynaklarında safrayı dengelemek, sıkı perhiz ve diyet uygulamalarıyla karaciğeri dinlendirmek ve hücresel onarımı destekleyici doğal takviyelerle organın işlevlerini sürdürmesini sağlamak genel bir ilke olarak vurgulanmaktadır [1, 2, 12].

Derlemenin özeti

Siroz için 19 hazırlık derlenmiştir. Devedikeni (meryemana dikeni) meyvesi başı çeker ve birkaç kaynakta çay ya da ekstre olarak geçer; kiraz çöpü, kereviz–maydanoz, ardıç tohumu, papatya–kuşburnu kaynatması ve kordiseps mantarı diğer hazırlıklardır. İbn-i Sina'nın El-Kânûn'undan karaciğer sertleşmesi için birkaç macun ve toz ilaç da (Sefüf-ı Abbade, Amrusia macunu) kayıtlıdır. Uyarılar: meyan içeren karışımlar sirozda sakıncalıdır, kurtpençesi ve Hint keneviri zehirli alkaloit taşır. Kaynaklar sirozda önce alkol ve sigaranın bırakılması gerektiğini vurgular; siroz yakın hekim takibi gerektirir.