Sıraca

Nedir, neden olur

Nedir

Sıraca (tıp literatüründe scrofula veya skrofula), boyun bölgesindeki lenf bezlerinde meydana gelen kronik ve sinsi seyirli bir iltihaplanma durumudur [1]. Tıbbi kaynaklarda tüberküloz (verem) bakterisinin lenf sistemine yerleşmesiyle gelişen "lenf bezi tüğüreksözü/tüberkülozu" veya bir çeşit kronik deri veremi olarak tanımlanmaktadır [1]. Hastalık çoğunlukla boyun, çene altı veya yüzde beliren acısız yumrular ve lenf bezi şişlikleriyle kendini gösterir [1].

Neden olur

Hastalığın temel kaynağı, tüberküloz bakterilerinin (Mycobacterium tuberculosis) solunum, sindirim veya vücuttaki diğer odaklardan lenf kanallarına ulaşarak boyun lenf bezlerine yerleşmesidir. Vücut direncinin düşmesi, yetersiz ve kalitesiz beslenme, hijyenik olmayan yaşam koşulları ile kronik yorgunluk mikroorganizmanın çoğalmasını tetiklemektedir. Geleneksel tıp kaynaklarında ise vücuttaki hılt (sıvı) dengesinin bozulması, özellikle soğuk ve koyu kıvamlı salgıların lenf yollarında birikmesi ana nedenler arasında sayılmaktadır [1, 2].

Nasıl seyreder

Hastalık genellikle boyun bölgesinde ağrısız, sert ve sınırları belirgin küçük şişliklerle başlar [1]. Zaman geçtikçe bu şişlikler büyür, yumuşar ve birbirine birleşerek cilde yapışır [1]. İlerlemiş evrelerde şişen bölgelerdeki cilt kızararak incelir ve kendiliğinden patlayıp dışarıya irinli, peynirimsi yapıda bir akıntı boşaltır [1]. İyileşme dönemi oldukça uzun sürer; iltihaplı yaralar kapandığında cilt üzerinde girintili çıkıntılı belirgin izler (skarlar) kalabilmektedir.

Ne zaman hekime gidilmeli

Boyun veya çene altında haftalarca küçülmeyen, giderek büyüyen ya da ağrı yapmasa dahi yeni ortaya çıkan bezler ve şişlikler fark edildiğinde gecikmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır. Şişliklerin kızarması, hassaslaşması, cilde yapışması veya cildi delip akıntı yapmaya başlaması acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu yerel belirtilere uzun süren hafif ateş, gece terlemeleri, çabuk yorulma, iştahsızlık ve sebepsiz kilo kaybı gibi genel vücut semptomları eşlik ediyorsa tanı ve tedavi için zaman kaybettirilmemelidir.

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında sıraca, kanın ve lenf sisteminin dumanlı/koyu atıklarla dolması neticesinde ortaya çıkan mizaç bozukluğu şeklinde değerlendirilmektedir [1, 3]. Klasik metinlerdeki genel yaklaşım; bağışıklık sistemini ve iç organları güçlendirmek, kanı arındırmak, dışarıdan ise olgunlaştırıcı lapalar uygulayarak iltihabın vücuttan güvenli biçimde tahliye edilmesini sağlamak üzerine odaklanmaktadır [1, 4].

Derlemenin özeti

Sıraca için 26 hazırlık derlenmiştir. Hastalık adını veren sıraca otu (Scrophularia nodosa) başı çeker — çay, tentür, merhem ve dekoksiyon olarak birkaç kaynakta geçer; sarsaparilla, Avrupa sanikili, kaşık otu, ceviz yaprağı ve ısırgan karışımları diğer hazırlıklardır. İbn-i Sina'dan ve eski kaynaklardan macunlar, lapalar ve Çin tıbbından sıracayı azaltma hapı da kayıtlıdır; kızıl yaprak banyosu ve sarı ballıbaba çayı ayrıca aktarılmıştır. Uyarılar: sıraca otu hafif zehirlidir, acı damkoruğu ile eşekhıyarı ve banotu tahriş edici ve zehirlidir. Sıraca bugün boyun lenf bezi tüberkülozu olarak bilinir ve antibiyotikle tedavi edilir; bu bölüm büyük ölçüde tarihsel kayıttır.