Şeker hastalığı

Diabetes

Nedir, neden olur

Nedir

Şeker hastalığı (diyabet), vücudun şekeri yakma veya metabolize etme mekanizmasındaki bozukluklar sonucu kandaki şeker (glukoz) miktarının istenen düzeyin üstüne çıkmasıyla gelişen kronik bir klinik tablodur [1-3]. Kaynaklarda, pankreasın yeterli miktarda insülin üretememesi veya üretilen insülinin vücut tarafından uygun biçimde kullanılamaması neticesinde geliştiği belirtilmektedir [1, 3]. Genel olarak, genç yaşta başlayan ve pankreastaki derin bozulmalarla seyreden insüline bağımlı Tip-1 diyabet ile genellikle yetişkinlikte, şişmanlık ve hareketsizlikle birlikte ortaya çıkan insüline bağımlı olmayan Tip-2 diyabet olmak üzere iki ana türe ayrılmaktadır [2, 4, 5].

Neden olur

Hastalığın ortaya çıkışında genetik yatkınlık, dengesiz beslenme, şişmanlık ve sinir bozuklukları önemli rol oynamaktadır [2, 5]. Kaynaklarda, Tip-2 diyabetin gelişmesinde aşırı karbonhidrat tüketimi, fast-food tarzı beslenme, katkılı hazır gıdalar ve hidrojenize yağların kullanımının etkili olduğu aktarılmaktadır [4-6]. Ayrıca sindirim sistemindeki kronik hazımsızlıkların enzim yetersizliklerine yol açarak insülin ihtiyacını artırdığı ve zamanla hücresel düzeyde insülin direncine sebep olduğu belirtilmektedir [6]. Bazı geleneksel tıp kaynakları ise hücrelerin yapay veya genetiği değiştirilmiş şekerleri tanımayarak içeri almadığını, bunun da kanda şeker birikimine neden olduğunu savunmaktadır [6, 7].

Nasıl seyreder

Diyabetin başlangıç safhasında çok su içme, sık idrara çıkma, iştah artışı ve hızlı kilo kaybı gibi belirtiler gözlenmektedir [2, 4, 5]. Kan şekeri kontrol altına alınamazsa, hastalık sinsi bir şekilde ilerleyerek vücuttaki birçok organı ve damar sistemini tahrip eder [1, 8]. Süreç içerisinde kılcal ve büyük damarlarda gelişen sertleşmeler ve tıkanıklıklar; görme bozuklukları (retinopati), böbrek yetmezliği, kalp krizleri, el ve ayaklarda his kaybı ile iyileşmeyen kronik diyabetik yaraların (diyabetik ayak) oluşmasına zemin hazırlayabilir [1, 5, 8, 9].

Ne zaman hekime gidilmeli

Eğer kişide açıklanamayan aşırı susuzluk, ne kadar su içilse de dinmeyen hararet, sık idrara çıkma, ani kilo kaybı, geç iyileşen yaralar ve sürekli halsizlik gibi ilk sinyaller belirmeye başlarsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [2, 5, 10]. Ayrıca ağızda aseton kokusu benzeri nefes kokusu, el ve ayaklarda titreme veya karıncalanma, görmede ani veya kademeli bulanıklık hissedildiğinde ya da şeker koması (hipoglisemi/hiperglisemi) belirtileri olan soğuk terleme, çarpıntı ve bilinç bulanıklığı gözlendiğinde acil tıbbi müdahale alınması gerektiği kaynaklarda vurgulanmaktadır [2, 5, 10, 11].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında şeker hastalığına yaklaşım; pankreas işlevlerini desteklemek, sindirimi düzenlemek, katkılı gıdalardan kaçınarak vücudu arındırmak ve kan şekerini doğal metabolik yollarla dengelemek üzerine kuruludur [6, 10, 12]. Tarihsel süreçte İbn-i Sînâ gibi hekimlerin diyabeti böbreklerdeki bir zafiyet ve soğukluk olarak nitelendirdiği, tedavide ise böbreği güçlendirmeyi, sindirimi ve vücut ısısını mutedil kılmayı hedefleyen uygulamalara yer verdiği görülmektedir [13-15]. Bütüncül ve geleneksel yöntemlerde beslenme kurallarına titizlikle uyulmasının yanı sıra, tıkanıklıkları gidermek ve kılcal damar dolaşımını rahatlatmak amacıyla hacamat ve sülük gibi destekleyici terapilerden de faydalanıldığı kaynaklarda geçmektedir [16, 17].

Derlemenin özeti

Şeker hastalığı için 112 hazırlık derlenmiştir ve derlemenin belirgin özelliği, tariflerin neredeyse tamamının içten alınan tek drog çayları olmasıdır — dekoksiyon ve demleme dışında yöntem çeşitliliği azdır. Tekrar eden droglar çemen otu (Trigonella foenum-graecum), keçi sedefotu (Galega officinalis), beyaz dut yaprağı, zeytin yaprağı, ceviz yaprağı, böğürtlen yaprağı, yaban mersini (Vaccinium myrtillus), fasulye kabuğu (Phaseolus vulgaris), ısırgan, hindiba, tarçın ve karnıyarık otu tohumudur. Sebze suyu karışımları, maydanoz-limon kürü ve burçak kahvesi gibi gıda temelli uygulamalar ikinci kümeyi oluşturur. Uyarılar bu başlıkta hayati önemdedir çünkü droglar ilaç tedavisiyle doğrudan çakışır: kan şekerini düşüren bitkilerin diyabet ilaçlarıyla birlikte alınmasında hipoglisemi riski açıkça belirtilir. Müsilajlı tohumların diğer ilaçların emilimini engellemesi, Çin tarçınındaki kumarinin karaciğere yükü, çemen otunda baklagil alerjisi, ameliyat öncesi kan pıhtılaşmasını etkileyen droglardan kaçınma ve şeker hastalarının öncelikle tıbbi tedavi görmesi gereği diğer kayıtlardır.