Romatizma

Rheumatism

Nedir, neden olur

Nedir

Romatizma (romatizmal hastalıklar); kas, kemik, eklem ve bağ dokularını etkileyen, sıklıkla ağrı, şişlik, kızarıklık ve fonksiyon kaybı ile kendini gösteren geniş bir rahatsızlık grubudur [1]. Kaynaklarda bu hastalıkların iltihaplı (örneğin romatoit artrit) ve iltihap dışı dejeneratif (kireçlenme/osteoartrit) olmak üzere iki ana gruba ayrıldığı ifade edilmektedir [2, 3]. Ayrıca kas ve yumuşak dokuları etkileyerek kronik yaygın ağrıya yol açan fibromiyalji de bu kapsamda değerlendirilen yaygın bir romatizmal durumdur [4, 5].

Neden olur

Romatizmal rahatsızlıkların kesin çıkış nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte; genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin kendi hücrelerine karşı savaş açması (otoimmün tepkiler) ve çevresel faktörler başlıca nedenler arasında gösterilmektedir [1, 6, 7]. Kaynaklarda yoğun stres, ilerleyen yaşla birlikte eklemlerin aşırı zorlanması, kıkırdak dokusunun zayıflaması, bazı enfeksiyonlar, doğal olmayan beslenme alışkanlıkları ve kimyasal katkı maddelerinin de bu rahatsızlıkları tetikleyebileceği belirtilmektedir [1, 4, 5, 8-10].

Nasıl seyreder

Romatizmal süreçler genellikle kronik (müzmin) bir seyir izlemekte, alevlenme ve gerileme dönemleriyle kendini göstermektedir [6, 7, 10]. Eklemlerde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı en belirgin belirtilerdir [6, 7]. İltihaplı romatizmada özellikle sabahları uyanınca eklemlerde uzun süreli hareket zorluğu (sabah tutukluğu) yaşandığı ve zamanla eklemlerde kalıcı şekil bozukluklarının oluşabileceği; kireçlenmede ise ağrının hareketle başlayıp dinlenmeyle hafiflediği kaynaklarda aktarılmaktadır [6, 7, 11, 12].

Ne zaman hekime gidilmeli

Eklem harabiyetini ve geri dönüşü olmayan şekil bozukluklarını önlemek açısından erken teşhis ve tedavi hayati önem taşımaktadır [6, 7]. Eklemlerde aniden ortaya çıkan şişlik, kızarıklık, bölgesel sıcaklık artışı, tahammül edilemeyen şiddetli ağrılar, yaralanma olmaksızın gelişen hareket kısıtlılığı varsa veya eklem ağrılarına ateş, açıklanamayan kilo kaybı ve aşırı halsizlik eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurulması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [6, 7, 10, 11].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel tıp ve fitoterapi kaynaklarında, romatizmal şikâyetlerin temelinde genellikle soğuk mizaç, vücutta biriken zararlı salgılar (hıltlar) veya aşırı rutubet gibi dengesizliklerin yattığı belirtilmektedir [13-15]. Bu yaklaşımlarda tedavinin; vücuttan toksinlerin uzaklaştırılması (hacamat, sülük, kireç temizliği), ağrıyan bölgelerin haricen ısıtıcı yağlar, kompresler ve banyolarla desteklenmesi ile ısıtıcı nitelikteki beslenme perhizlerinin uygulanması esasına dayandığı ifade edilmektedir [16-21].

Derlemenin özeti

Romatizma için 79 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları açık ara öndedir, bunları tam banyolar, dekoksiyonlar, kompresler ve lapalar izler. Tekrar eden droglar zencefil (Zingiber officinale), biberiye, defne, kâfur, çörek otu, çemen otu, ardıç, ısırgan, akgünlük (Boswellia), söğüt kabuğu (Salix alba) ve kedi pençesidir (Uncaria tomentosa); banyo tarifleri (ıhlamur, ceviz yaprağı, ardıç, çam yaprağı) bu başlığın karakteristik yanıdır. Fibromiyalji ve gelişmiş artrit için ayrı karışımlar verilmiştir. Uyarıların en ayrıntılısı kapsaisin ve kırmızı acı biber için yazılmıştır: yalnızca dıştan kullanım, eldivenle uygulama, göz ile mukozadan uzak tutma, üzerinin bandaj veya sıcak pedle kapatılmaması, sıcak suyla temas ettirilmemesi ve gebelik ile çocuklarda yasak. Bunlara pirolizidin alkaloidi içerebilen yağlarda karaciğer toksisitesi, sara ve şizofreni hastalarında belirli uçucu yağlardan kaçınma, gebelikte kesin kısıt ve uygulamadan önce 48 saatlik cilt testi eklenir.

Hazırlanış ve uygulama

Hazırlık biçimleri

1. Limon, Lavanta ve Ayrıkotu Karışımı (Dekoksiyon) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Dekoksiyon (Kaynatma)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kâfur, Sirke ve Zeytinyağı Karışımı (Haricen Sıvı / Sarma) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Haricen ovma ve sarma sıvısı

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kırmızı Acı Biber Yağlı Maseratı ve Kapsaisin Preparatı (Haricen Yağ / Yarı-Katı Krem-Pomad) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi] [Tıbbi Formüler - İlaç Ansiklopedisi] [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular]

• Yöntem: Yağlı maserat ve yarı-katı preparat (krem/pomad)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Hodan Tohumu Yağı (Sabit Yağ / Krem) [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular]

• Yöntem: Soğuk sıkım sabit yağ ve topikal krem

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çemenotu Tohumu Yağı (Sabit Yağ) [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular]

• Yöntem: Soğuk sıkım sabit yağ

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çayır Papatyası Yağlı Maseratı (Maserat Yağ) [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular]

• Yöntem: Yağlı maserat

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Söğüt Yaprağı Çayı (İnfüzyon) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: İnfüzyon (Demleme)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Keten Tohumu ve Hardal Lapası (Lapa) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Lapa (Yakı)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kokulu Yonca Yağı (Yağ / Maserat) [Gerçek Şifa]

• Yöntem: Yağlı maserat

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Koyunkıran / Sarı Kantaron Yağı (Yağ / Maserat) [Gerçek Şifa]

• Yöntem: Yağlı maserat

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Eklem İltihabı Lapası (Lapa) [Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Lapa

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kâfur Sabunu (Yıkama Sabunu / Banyo) [Resimli Fitoterapi]

• Yöntem: Tıbbi sabun / Yıkama

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Ihlamur Banyosu (Tam Banyo) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Bitkisel banyo

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Ceviz Yaprağı Banyosu (Tam Banyo) [Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Bitkisel banyo

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Ardıç Banyosu (Tam Banyo) [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi] [Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi]

• Yöntem: Bitkisel banyo

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Hanımeli Banyosu (Oturak Banyosu) [Gerçek Şifa]

• Yöntem: Oturak banyosu

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Sarıçam, Papatya, Ardıç ve Maserat Yağlı Eklem Ağrısı Karışımı: [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]

• Yöntem: Yağ Karışımı (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Gelişmiş Artrit ve Eklem Ağrıları İçin Aromaterapötik Masaj Yağı: [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]

• Yöntem: Masaj Yağı (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Fibromiyalji (Kas Romatizması) İçin Bitkisel Merhem / Pomat: [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]

• Yöntem: Merhem / Pomat (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Fibromiyalji İçin Aromaterapötik Banyo Karışımı: [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]

• Yöntem: Banyo (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Zencefilli ve Çörekotu Yağlı Limon Suyu Kürü: [Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde]

• Yöntem: İçecek / Kür (Dahilen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Acı Kavunlu ve Zencefilli Sıvı Kür: [Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde]

• Yöntem: İçimlik Karışım (Dahilen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Defne Yaprağı Dekoksiyonu: [Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde]

• Yöntem: Dekoksiyon / Çay (Dahilen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Acı Kavun Kökü / Meyvesi Kompresi: [Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde]

• Yöntem: Kompres / Lapa (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Sarımsaklı ve Çemen Otlu Macun Lapa: [Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde]

• Yöntem: Macun Lapa (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kâfurlu ve Sirkeli Zeytinyağı Kompresi: [Denenmiş Şifalı Bitki Reçeteleri]

• Yöntem: Kompres / Yağ Karışımı (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Hardallı, Kâfurlu ve Yumurtalı Ovma Karışımı: [Denenmiş Şifalı Bitki Reçeteleri]

• Yöntem: Liniment / Sıvı Karışım (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Lahanalı Zeytinyağlı Sarma: [Denenmiş Şifalı Bitki Reçeteleri]

• Yöntem: Sarma / Kompres (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Karabiberli Zeytinyağı Kaynatması: [Denenmiş Şifalı Bitki Reçeteleri]

• Yöntem: Pişirme Yağ Karışımı (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çam Yaprağı / Adaçayı / Papatya Banyo Reçeteleri: [Denenmiş Şifalı Bitki Reçeteleri]

• Yöntem: Banyo (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Eğreltiotlu Üzüm Şırası İnfüzyonu: [Denenmiş Şifalı Bitki Reçeteleri]

• Yöntem: Maserat (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Dulavratotu Kökü Dekoksiyonu: [Tam Şifa]

• Yöntem: Dekoksiyon (Dahilen / Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Zerdeçal Çayı: [Tam Şifa]

• Yöntem: İnfüzyon (Dahilen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Bitkisel Eklem Çayı Karışımı (Keçisakalı, Dişbudak, Frenküzümü): [Tam Şifa]

• Yöntem: İnfüzyon (Dahilen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Arnika Çiçeği Tentür Kompresi: [Tam Şifa]

• Yöntem: Tentür ve Sıcak Kompres (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Zencefil Kökü Yaş Kompresi: [Tam Şifa]

• Yöntem: Kompres (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Biberiye Tentürlü Balmumu ve Köknar Reçinesi Pomadı: [Tam Şifa]

• Yöntem: Pomat (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Büyük Baldıranlı ve Ağaç Mantarlı Romatizma Yakısı: [El-Kânûn Fi't-Tıbb 5. Kitap]

• Yöntem: Yakı / Pomat (Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Biberiye Yaprağı İnfüzyonu: [Türkiye'de Bitkiler ile Tedavi]

• Yöntem: İnfüzyon (Dahilen / Haricen)

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İsveç Otları / İsveç Şurubu Kompresi ve Kürü [Tanrının Eczanesinden Sağlık] [Tanrının Sağlık Bahçesi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Isırgan Otu (Urtica dioica) Çayı [Tanrının Eczanesinden Sağlık]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Atkuyruğu / Kırkkilit Otu (Equisetum arvense) Çayı ve Banyosu [Tanrının Eczanesinden Sağlık] [Tanrının Sağlık Bahçesi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Karakafes Otu / Eşekkulağı (Symphytum officinale) Lapa Kompresi, Hülasası ve Yağı [Tanrının Eczanesinden Sağlık] [Tanrının Sağlık Bahçesi] [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çuha Çiçeği (Primula veris) Çayı [Tanrının Eczanesinden Sağlık]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Lahana (Brassica oleracea) ve Devedikeni Yaprağı Kompresi [Tanrının Eczanesinden Sağlık]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Ardıç Kozalağı / Meyvesi (Juniperus communis / Juniperus oxycedrus) Çayı, Tentürü ve Tıbbi Yağı [Tanrının Sağlık Bahçesi] [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Hardal (Brassica nigra) Lapası / Yakısı [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Atkestanesi (Aesculus hippocastanum) Merhemi ve Yağı [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Zencefil (Zingiber officinale) Özütü ve Çayı [İyileştiren Bitkiler]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Nar (Punica granatum) Suyu ve Kabuk Özütü [İyileştiren Bitkiler]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çam Ağacı Kabuğu Banyosu [İyileştiren Bitkiler]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Zeytin Yaprağı (Olea europaea) Çayı ve Özütü [İyileştiren Bitkiler]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çiğdem (Colchicum autumnale) Terkipleri [El-Kânûn Fi't-Tıbb]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İbn-i Sîna'nın Isıtıcı Yağ, Merhem ve Yakı Terkipleri [El-Kânûn Fi't-Tıbb]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Tüylü Melek Otu ve Meşe Burcu Kaynatması (Du Huo Ji Sheng Tang) [Çin Şifalı Bitkicilerinin El Kitabı]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Defne yaprağı (Laurus nobilis) kürü (Dekoksiyon): [Son Söz Gerçek Tıp Dersleri 1]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Defne yaprağı (Laurus nobilis) ve Ardıç kozalağı (Juniperus spp.) merhemi: [Tıbb-ı Nebevi'de Hacamat]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Biberiye (Rosmarinus officinalis) banyo ve çay hazırlığı: [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 1]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Akgünlük (Boswellia serrata / Boswellia carteri) ekstresi ve masaj yağı: [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 1, Hangi Kansere Hangi Bitki?]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kedipençesi (Uncaria tomentosa) dekoksiyonu ve ekstresi: [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 2]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kupa çekme ve Çörek otu yağı (Nigella sativa) masajı: [Tıbb-ı Nebevi'de Hacamat]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Hacamat (Islak Kupa) Terapisi: [Tıbb-ı Nebevi'de Hacamat, Hacamat Kupa Terapisi]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İnfüzyon Yöntemi (Söğüt, Huş ve Isırgan Karışımı): [Tıbbi Çay Reçeteleri]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İnfüzyon Yöntemi (Karahindiba, Söğüt, Nane, Kuşburnu ve Afrika Bamyası Karışımı): [Tıbbi Çay Reçeteleri]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Dekoksiyon / Kaynatma Yöntemi (Ceviz, Sinameki ve Nane Karışımı): [Tıbbi Çay Reçeteleri]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İnfüzyon Yöntemi (Dişbudak, Karahindiba, Altınbaşak ve Nane Karışımı): [Tıbbi Çay Reçeteleri]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Süpürge İle Vurma Yöntemi (Geleneksel Islatma ve Mekanik Uygulama): [Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Ateşli Kupa Terapisi Yöntemi: [Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Oral Tablet Yöntemi (Ananas Bromelini): [Tıbbi Bitkiler Atlası]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İnfüzyon / Kompres ve Tablet Yöntemi (Zencefil): [Tıbbi Bitkiler Atlası]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Enterik Tablet Yöntemi (Şeytan Kancası Kökü): [Tıbbi Bitkiler Atlası]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. İnfüzyon / Dekoksiyon Yöntemi (Söğüt Kabuğu): [Tıbbi Bitkiler Atlası]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Oral İnfüzyon, Toz ve Ekstre Yöntemi (Zerdeçal / Kurkumin): [WHO Monographs on Selected Medicinal Plants]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Dekoksiyon Yöntemi (Meyankökü): [WHO Monographs on Selected Medicinal Plants]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Bitkisel Banyo Yöntemi (Eklemleri Yumuşatıcı Banyo): [El-Kânün Fi't-Tıbb (4. Kitap)]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Lapa / Yakı Yöntemi (Süsen, Safran, Anason ve Yoğurtlu Lapa): [El-Kânün Fi't-Tıbb (4. Kitap)]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Merhem ve Ovma Yöntemi (Sıcak Yağ Karışımı): [El-Kânün Fi't-Tıbb (4. Kitap)]

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Çörek Otu Yağı Uygulaması: [Sahih Nebevi Tıp]

* Yöntem: Ilık Yağ / Masaj Yağı [Sahih Nebevi Tıp].

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Amber veya Buhur Yağı Uygulaması: [Sûfî Tıbbı]

* Yöntem: Yağ / Dış Tedavi [Sûfî Tıbbı].

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Kedi Otu, Papatya, Şerbetçi Otu ve Safran Çayı: [Sûfî Tıbbı]

* Yöntem: Dekoksiyon ve İnfüzyon (Bitki Çayı) [Sûfî Tıbbı].

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

1. Zencefil, Karaman Kimyonu Kökü ve Karabiber Karışımı: [Sûfî Tıbbı]

* Yöntem: Toz Karışım [Sûfî Tıbbı].

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

Uygulama

🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Kırmızı Acı Biber / Kapsaisin Uyarıları:
• Sadece haricen kullanılmalı, dahilen yutulmamalıdır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Hassas ciltlerde yanma, kızarıklık ve alerjik reaksiyona yol açabileceğinden, kullanılmadan önce derinin küçük bir noktasında test edilip 1 saat beklenmelidir [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Cilde uygulama mutlaka eldiven ile yapılmalı; göz, burun, ağız, mukoza ve açık yaralarla temas ettirilmemelidir [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Sürüldükten sonra üzeri bandaj veya sıcak ped ile kapatılmamalı, sıcak suyla temas ettirilmemeli ve birkaç saat güneşe çıkılmamalıdır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Hamilelerde, emziren annelerde, 18 yaş altındaki gençlerde, çocuklarda ve bebeklerde kullanılması sakıncalıdır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Deriye uzun süre uygulanmasının temas alerjisine ve su toplanmasına neden olabileceği bildirilmektedir [Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi].
• Yağın pirolizidin alkaloiti içermesi halinde karaciğere toksik etki gösterebileceği vurgulanmaktadır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Karaciğer rahatsızlığı olanlar, sara (epilepsi) ve şizofreni hastaları ile epileptojenik ilaç kullananlar kesinlikle kullanmamalıdır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Hamilelikte ve emzirme döneminde kullanılması yasaktır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Alerjik reaksiyon ihtimaline karşı kullanılmadan önce 48 saatlik cilt testi yapılması önerilmektedir [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Ciltte doğrudan kullanımı alerjiye yol açabileceğinden önceden deri testi yapılmalıdır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Hamilelik ve emzirme döneminde kullanılmamalı; kronik hastalığı bulunanlar ile düzenli ilaç kullananlar hekime danışmalıdır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
• Banyo ve Sıcak Uygulama Uyarıları:
• Had (akut) ve ateşli romatizması olan hastaların sıcak banyo ve kaplıca uygulamalarını yapmaları yasaktır [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi].
• Deniz tuzu banyosu yüksek tansiyon hastalarına yasaktır [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi].
• Banyodan sonra soğuk su dökünme işlemi yaşlılar, zayıf bünyeliler, böbrek veya idrar yolu rahatsızlığı olanlar için sakıncalıdır [Adan Z'ye Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi].
• Pelin Otu ve Kâfur Uyarıları:
• Saf pelin otu yağı güçlü bir zehir olduğundan yüksek dozda veya denetimsiz kullanımı zehirlenmeye yol açabilir [Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi].
• Kâfur içeren preparatların çok geniş cilt yüzeylerine sürülmesi emilim nedeniyle sistemik zehirlenme riski taşıyabilir [Tıbbi Formüler - İlaç Ansiklopedisi].
• İncelenen kaynaklarda gebelik, emzirme, çocukluk dönemi, kronik rahatsızlık ve düzenli ilaç kullanımı durumlarında tıbbi uzman denetimi olmadan uygulama yapılmaması gerektiği önemle vurgulanmaktadır [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular] [Tabiat Eczanesi].
• Yaş Sınırlamaları ve Çocuklar: Aromaterapötik uçucu yağ masaj karışımlarının çoğunun 12 yaşın altındaki çocuklarda ve 18 yaşın altındaki gençlerde/çocuklarda kesinlikle kullanılmaması gerektiği bildirilmektedir [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]. Yaşlı bireylerde uçucu yağ karışımları kullanılırken son derece dikkatli olunması gerektiği vurgulanmaktadır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3].
• Işık Duyarlılığı ve Güneş Işığı Uyarısı: Sarı kantaron maseratı, limon, misket limonu ve portakal gibi narenciye uçucu yağlarını içeren harici karışımların uygulanmasının ardından, ciltte leke oluşumu ve fotosensitivite reaksiyonlarını önlemek amacıyla en az 12 ila 24 saat doğrudan güneş ışığına veya solaryuma maruz kalınmaması gerektiği uyarısı yapılmaktadır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3, Tam Şifa].
• Gebelik ve Emzirme: Keçisakalı, dişbudak, atkuyruğu, huş ve şeytanpençesi/söğüt içeren karma bitkisel çayların gebelik ve emzirme döneminde kesinlikle kullanılmaması gerektiği ifade edilmektedir [Tam Şifa].
• Kronik Hastalıklar ve İlaç Etkileşimleri: Kan sulandırıcı (antikoagülan) ilaç kullanan kişilerin kışyeşili, zencefil, karanfil içeren aromaterapi karışımlarını ve şeytanpençesi preparatlarını kullanmamaları gerektiği uyarısı yer almaktadır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3, Tam Şifa]. Sara (epilepsi), kanser, kalp yetmezliği, hipertansiyon, ritim bozukluğu, karaciğer hasarı, safra kesesi rahatsızlığı veya şizofreni öyküsü bulunan kişilerin nane, kışyeşili, biberiye, zufaotu içeren masaj karışımlarını kullanmasının sakıncalı olduğu bildirilmektedir [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]. Zufaotu uçucu yağının %82.3'ten yüksek oranda pinokamfon içermesi durumunda formülasyonda kullanılmaması gerektiği aktarılmaktadır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]. Kalp, şeker ve yüksek tansiyon hastaları için belirli karma bitki çaylarının önerilmediği kaydedilmektedir [Tam Şifa].
• Cilt Duyarlılığı, Alerji ve Yaralar: Tüm topikal uygulamalardan önce vücudun küçük bir bölgesinde yama testi yapılması gerektiği uyarısı verilmektedir [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]. Açık yaralar, kesikler, geniş deri yaralanmaları ve akut cilt hastalıkları olan bölgelerde harici karışımların kullanılmaması gerektiği bildirilmektedir [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3]. Uçucu yağların cilde seyreltilmeden doğrudan tatbik edilmemesi, taşıyıcı yağlarla seyreltilmesi gerektiği vurgulanmaktadır [Tam Şifa]. Kapsaisin (kırmızıbiber) kremi tatbik edildikten sonra ellerin bol su ile yıkanması ve acı madde nedeniyle gözle temasından kaçınılması gerektiği önemle hatırlatılmaktadır [Tam Şifa].
• Toksisite ve Zehirlilik Uyarısı: Acı kavun (Ecballium elaterium) çekirdeklerinin ve olgunlaşmamış acı kavun meyvelerinin zehirli olduğu, kesinlikle kullanılmaması gerektiği uyarısı yapılmaktadır [Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde].
• Kullanım Süresi Sınırı: Güçlü uçucu yağ karışımlarının aralıksız kullanım süresinin karışım türüne göre en fazla 1 hafta, 2 hafta veya 4 hafta ile sınırlandırılması gerektiği açıklanmaktadır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları 3].
• Özel Uyarı Bulunmayan Kaynaklar: Klasik metinlerde geçen bazı münferit geleneksel banyo ve sürme tarifleri için kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [El-Kânûn Fi't-Tıbb 2. Kitap, Türkiye'de Bitkiler ile Tedavi].
• İsveç Şurubu Kompresi ve Kürü: Dıştan kompres yapılmadan önce cildin yağlı bir krem (portakal nergisi kremi veya içyağı) ile yağlanması zorunludur; aksi takdirde içeriğindeki alkol derinin yağını alıp yakabilmektedir. Şurubun gebelik sürecinde ve 10 yaşın altındaki çocuklarda içten kullanılması önerilmemektedir. İnek sütü ile birlikte kullanıldığında duyarlı bünyelerde alerjik tepkiler oluşturabileceği bildirilmektedir [Tanrının Sağlık Bahçesi], [Tanrının Eczanesinden Sağlık].
• Isırgan Otu Çayı: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tanrının Eczanesinden Sağlık].
• Atkuyruğu / Kırkkilit Otu: Ağır kalp veya böbrek hastalıklarından kaynaklanan ödemlere karşı kullanılmadan önce doktora danışılması gerektiği belirtilmektedir [Tanrının Sağlık Bahçesi].
• Karakafes Otu / Eşekkulağı: Karakafes otu kökünün bileşimindeki maddeler (pirolizidin alkaloitleri) nedeniyle dahilen (çay olarak) kullanılması sakıncalıdır ve tavsiye edilmemektedir. Gebelik sürecinde kullanılmamalıdır. Derin yaralarda içten dışa iyileşme sağlanmadan haricen kapatılması apselere yol açabileceğinden dikkat edilmelidir [Tanrının Sağlık Bahçesi], [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi].
• Çuha Çiçeği Çayı: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tanrının Eczanesinden Sağlık].
• Lahana ve Devedikeni Yaprağı Kompresi: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tanrının Eczanesinden Sağlık].
• Ardıç Kozalağı / Meyvesi: Akut böbrek hastaları kesinlikle kullanmamalıdır. Dölyatağı kaslarını uyarabileceği için gebelik sürecinde sakıncalıdır. Tedavi süresi 4-6 haftayı geçmemelidir [Tanrının Sağlık Bahçesi].
• Hardal Lapası / Yakısı: Ciltte uygulama süresi yetişkinlerde 5-10 dakikayı, çocuklarda 3-5 dakikayı kesinlikle aşmamalıdır; aksi takdirde şiddetli kızarıklık, tahriş ve yakma oluşabilmektedir [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi].
• Atkestanesi Merhemi: Harici kullanımında kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tıbbi Bitkileri Doğru Kullanma Rehberi].
• Zencefil Özütü: Sentetik yangı gidericilerde görülen mide kanaması riskini taşımadığı ve önerilen miktarlarda oldukça güvenilir olduğu belirtilmektedir [İyileştiren Bitkiler].
• Nar Suyu ve Kabuk Özütü: Nar kabuğu özütü yüksek dozda alındığında tansiyonu düşürüp sersemletebileceği için dozaj aşılmamalıdır [İyileştiren Bitkiler].
• Çam Ağacı Kabuğu Banyosu: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [İyileştiren Bitkiler].
• Zeytin Yaprağı Çayı: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [İyileştiren Bitkiler].
• Çiğdem Terkipleri: Çiğdem mideye zarar verebileceği için biber, zencefil ve kimyon ile dengelenmelidir [El-Kânûn Fi't-Tıbb].
• İbn-i Sîna'nın Isıtıcı Merhem ve Yakıları: Şiddetli iltihaplı veya sıcak eklem ağrılarında başlangıçta sıcak yağ ve merhemler zararlıdır; zararlı maddeyi içeri çekebileceği için başlangıçta soğuk su veya soğuk yağlar uygulanmalıdır [El-Kânûn Fi't-Tıbb].
• Tüylü Melek Otu ve Kurtboğan Formülleri (Çin Tıbbı Reçeteleri): Kurtboğan (Aconitum) içeren reçeteler toksik etki gösterebilir; kurtboğan diğer bileşenlerden önce 30-60 dakika tek başına kaynatılmalı, hamilelikte kesinlikle kullanılmamalı ve yalnızca kısa süreli uygulanmalıdır [Çin Şifalı Bitkicilerinin El Kitabı].
• İltihaplı Romatizma ve Sıcak/Soğuk Dengesi: İltihaplı romatizma hastalarına ateşli dönemde tuzlu kompres yapılmaması (sıcağa sıcak konulmayacağı) ve kaplıca ile kuma girilmemesi gerektiği; sıcak uygulamaların sadece ateş geçtikten sonra yapılabileceği vurgulanmaktadır [Son Söz Gerçek Tıp Dersleri 1].
• Taze Bitki Kullanımı: Canlı toplanan defne yapraklarının (Laurus nobilis) toplayıp hemen kaynatılmayıp en az 2 gün bekletildikten sonra kullanılması gerektiği aktarılmaktadır [Son Söz Gerçek Tıp Dersleri 1]. İçerken mide bulantısı veya kusma olması durumunda kullanıma ara verilmesi gerektiği bildirilmektedir [Son Söz Gerçek Tıp Dersleri 1].
• Akgünlük (Boswellia serrata / Boswellia carteri) Uyarıları: Yüksek dozlarda ve 6 aydan uzun süreli kullanımında bulantı, hazımsızlık, karın ağrısı, ciltte kızarıklık ve alerjik tepkimelere yol açabileceği; bu nedenle 6 aydan uzun süre kullanılmaması gerektiği bildirilmektedir [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 1]. Bağışıklık sistemini uyardığı için Lupus, MS ve Romatoid Artrit gibi otoimmün hastalıklarda semptomları artırabileceğinden kullanılmaması gerektiği ifade edilmektedir [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 1]. Ayrıca CYP izoenzimlerini inhibe etmesi sebebiyle NSAİİ grubu ağrı kesiciler ve varfarin ile etkileşebileceği; hamilelik, emzirme dönemi ve 12 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmaması gerektiği aktarılmaktadır [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 1].
• Kedipençesi (Uncaria tomentosa) Uyarıları: Bağışıklık sistemini etkilediği için otoimmün rahatsızlığı olanlarda ve organ nakli yapılmış hastalarda kullanılmamalıdır [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 2]. Aspirin ve klopidogrel gibi kan sulandırıcı / antiplatelet ilaçlarla birlikte alındığında kanama riskini artırabileceği bildirilmektedir [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 2]. Kullanımının ilk dönemlerinde hafif kabızlık görülebileceği ifade edilmektedir [Adan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri - 2].
• Diyet Kısıtlamaları: Romatizma hastalarının siyah çay, kahve, çikolata, hazır yiyecekler, konserve, süt, taze kaşar ve eritme peynir tüketiminden kaçınmaları gerektiği belirtilmektedir [Tıbb-ı Nebevi'de Hacamat]. Kan grubu O olan kişilerin süt ürünleri ve beyaz unu kesmelerinin yumuşak doku ve eklem ağrılarını hafiflettiği aktarılmaktadır [Son Söz Gerçek Tıp Dersleri 1].
• Tıbbi Çay Reçeteleri Kaynağındaki Uyarılar:
• Söğüt ve Huş içeren karışımlarda: Kalp ve böbrek fonksiyon bozukluğuna bağlı ödemi olanlar ile salisilat hassasiyeti bulunan kişilerin kullanmaması gerektiği vurgulanmaktadır [Tıbbi Çay Reçeteleri].
• Karahindiba ve Söğüt içeren karışımlarda: Safra yolları tıkanıklığı, safra kesesi hastalığı, bağırsak tıkanıklığı (ileus) ve mide-bağırsak ülseri olanların kullanmaması; safra taşı olanların doktora danışması gerektiği belirtilmektedir [Tıbbi Çay Reçeteleri].
• Sinameki içeren ceviz karışımında: Hamilelik ve emzirme döneminde kullanılmamalıdır; kullanım süresi 1 haftayı geçmemelidir. Sinameki potasyum kaybına yol açarak kalp kasını zayıflatabileceğinden kalp ritm ilaçları ile birlikte kullanılmamalıdır [Tıbbi Çay Reçeteleri].
• Dişbudak ve Altınbaşak içeren karışımda: Hamilelik, emzirme dönemi ile 18 yaş altındaki çocuk ve ergenlerde kullanılmamalıdır. Kullanım süresi 2–4 hafta ile sınırlandırılmalıdır. Eklem ağrısına ateş, kızarıklık ve şişlik eşlik ederse hekime başvurulmalıdır [Tıbbi Çay Reçeteleri].
• Tıbbi Bitkiler Atlası Kaynağındaki Uyarılar:
• Ananas Bromelini: Ananasa karşı hassasiyeti olanlarda cilt alerjisine ve kaşıntıya yol açabilir; kaşıntı durumunda kullanım kesilmelidir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
• Zencefil: Safra kesesi rahatsızlığı olanların doktora danışması gerekir; 2 yaş altındaki çocuklara verilmemelidir. Kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin doktor kontrolünde kullanması önerilmektedir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
• Şeytan Kancası Kökü: Kalp atışını yavaşlatabileceğinden konjestif kalp yetmezliği olan hastaların kullanmaması gerekmektedir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
• Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri Kaynağındaki Uyarılar:
• Hareketli kupa terapisinin özel eğitim almadan uygulanmaması gerektiği ifade edilmektedir [Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri].
• Süpürge uygulaması için kaynakta özel bir uyarı geçmemektedir [Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri].
• WHO Monographs on Selected Medicinal Plants Kaynağındaki Uyarılar:
• Zerdeçal (Kurkumin): Duyarlı kişilerde alerjik dermatit gelişebileceği bildirilmektedir [WHO Monographs on Selected Medicinal Plants].
• Meyankökü: Doktor tavsiyesi olmadan 4–6 haftadan uzun süre kullanılmaması gerektiği kaydedilmektedir [WHO Monographs on Selected Medicinal Plants].
• El-Kânün Fi't-Tıbb (4. Kitap) Kaynağındaki Uyarılar:
• Banyo, lapa ve sıcak yağ ovma yöntemleri için kaynakta özel bir uyarı geçmemektedir [El-Kânün Fi't-Tıbb (4. Kitap)].
• Eklem iltihabı ve ağrıları olan kişilerin ekşi ve baharatlı gıdalardan uzak durması gerektiği, ayrıca soğuk maruziyetinden kaçınmalarının önem taşıdığı belirtilmektedir [Sûfî Tıbbı].
• Ekinaka (Echinacea angustifolia / Echinacea purpurea) bitkisinin uzun sürelerle ve yüksek dozda kullanılması durumunda yan etki olarak eklem ağrısının meydana gelebileceği uyarısı geçmektedir [Bitkisel Antibiyotikler].
• İncelenen tarifler özelinde gebelik, emzirme, çocuk kullanımı veya ilaç etkileşimlerine dair başkaca özel bir uyarı kaynaklarda geçmemektedir.

Kaynaklarda öne çıkan bitkiler

• Zeytin (Olea europaea) — 219 kaynak, 28 kitap
• zencefil (Zingiber officinale) — 78 kaynak, 24 kitap
• Aspir (Carthamus tinctorius) — 41 kaynak, 19 kitap
• Kekik (Origanum vulgare) — 95 kaynak, 22 kitap
• Biberiye (Rosmarinus officinalis) — 71 kaynak, 18 kitap
• Hindistan Cevizi (Cocos nucifera) — 47 kaynak, 8 kitap
• soğan (Allium cepa) — 78 kaynak, 21 kitap
• Lahana (Brassica oleracea var. capitata l. var. capitata) — 53 kaynak, 19 kitap
• susam (Sesamum indicum) — 46 kaynak, 12 kitap
• Limon (Citrus limon) — 82 kaynak, 18 kitap
• Maydanoz (Petroselinum crispum) — 62 kaynak, 18 kitap
• tere (Lepidium sativum) — 57 kaynak, 22 kitap

Tüm başlıklar