Ödem

Dropsy

Nedir, neden olur

Nedir

Halk arasında "şiş" veya "su toplama", geleneksel kaynaklarda ise "istiska" olarak adlandırılan ödem; vücudun hücreler arası dokularında ya da organ boşluklarında anormal derecede sıvı birikmesi durumudur [1, 2]. Sıklıkla yüzde, ellerde, ayaklarda, ayak bileklerinde veya karın boşluğunda ağrısız şişlikler şeklinde kendini belli eder [1, 2]. Kaynaklara göre, deri altında yaklaşık iki litre sıvı birikene kadar ödem dışarıdan fark edilemeyebilir; bazı durumlarda bu miktar beş litreye kadar çıkabilmektedir [2].

Neden olur

Vücudun su tutmasının arkasında sistemik veya lokal pek çok fizyolojik faktör bulunabilmektedir. En temel tetikleyiciler kalp, karaciğer ve böbreklerin işlevsel bozukluklarıdır [1]. Ayrıca, tiroit bezinin az çalışması (miksödem), lenf veya toplardamar tıkanıklıkları ile yüksek tansiyon da ödeme sebep olabilmektedir [2]. Kadınlardaki hormonal değişimler (hamilelik, adet dönemleri, menopoz), aşırı sodyum/tuz tüketimi, az su içmek, magnezyum ve B vitamini eksiklikleri de vücutta su tutulmasını kolaylaştıran diğer nedenler arasında sayılmaktadır [2].

Nasıl seyreder

Ödem genellikle yer çekiminin etkisiyle bacaklar ve ayak bileklerinde başlar, sürekli yatan hastalarda ise belin alt kısmında yoğunlaşabilir [2]. Deri altı ödeminin üzerine parmakla basıldığında belirgin bir çukur kalırken (gode bırakan ödem); lenfödem veya miksödem türlerinde çukurlaşmayan, sert bir şişlik yapısı izlenir [2]. Sıvının biriktiği bölgeye göre seyir değişir; örneğin karında birikim (asit) karın şişliğine, akciğerlerde birikim ise ilerleyici nefes darlığına yol açmaktadır [2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Ödem, altta yatan hayati organ rahatsızlıklarının bir habercisi olabileceğinden kesinlikle ihmal edilmemelidir [2]. Şişliğin yanı sıra nefes darlığı, göğüs ağrısı, halsizlik veya boyun damarlarında genişleme gözlemleniyorsa acilen doktora gidilmelidir [2]. Ödemli bölgede şiddetli ağrı, uyuşma, karıncalanma hissi ile bacakta veya kolda soğukluk ve morarma yaşanması, biriken sıvının sinirlere ve damarlara tehlikeli biçimde baskı yaptığını gösterebileceğinden derhal tıbbi müdahale gerektiren durumlardandır [2, 3].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında ödem (istiska), çoğunlukla bedendeki mizaç dengesinin bozulması, zararlı hıltların birikmesi (özellikle balgam fazlalığı) veya karaciğer ve böbrek gibi süzücü organların zayıflaması ile ilişkilendirilmektedir [4-6]. Geleneksel yaklaşımda tedavinin temel amacının; öncelikle mizaca uygun beslenme düzenini sağlamak, tuzu tamamen kesmek, vücuttaki tıkanıklıkları açmak ve arındırıcı yöntemlerle fazla sıvıyı doğal yollardan bedenden uzaklaştırmak olduğu kaynaklarda geçmektedir [2, 4, 7].

Derlemenin özeti

Ödem için 93 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar açık ara öndedir — derlemenin dörtte biri kaynatma yoluyla hazırlanan idrar söktürücü çaylardan oluşur — bunları masaj yağları, lapalar, kompresler ve ayak banyoları izler. Tekrar eden droglar maydanoz (Petroselinum crispum), kereviz (Apium graveolens), ardıç (Juniperus communis), atkuyruğu (Equisetum arvense), karahindiba (Taraxacum officinale), ayrıkotu, mürver, sabankıran (Ononis spinosa), kiraz sapı ve ayıüzümüdür. Gebelikte bacak ve ayak şişliği için ayrı bir tarif kümesi vardır: ayak banyoları, kompresler ve masaj yağları bu grupta toplanır. Uyarılar bu başlıkta özellikle önemlidir çünkü idrar söktürücüler elektrolit dengesini bozabilir: atkuyruğunun potasyum kaybı ve kalp üzerindeki etkisi, meyan kökünün gebelik ile karaciğer hastalığında kısıtı, ayıüzümünün gebelerde ve çocuklarda kullanılmaması, farmasötik diüretiklerde potasyum-sodyum kaybı ayrı ayrı kaydedilmiştir. Adasoğanı ve copaiba'nın akut iltihapta kullanılmaması, calapa kökünün şiddetli tahriş yapması ve Çin formüllerindeki kurtboğan (Aconitum) riski diğer sert uyarılardır; kaynaklar deve idrarı gibi geleneksel reçeteleri de ayrıca uyarı konusu yapar.