Mide ekşimesi

Heartburn

Nedir, neden olur

Nedir

Mide ekşimesi ve hazımsızlık ekşimesi, mide içeriğindeki asit ile pepsin gibi sindirim enzimlerinin yemek borusuna geri kaçması sonucu oluşan ve tıp dilinde gastroözefajiyal reflü veya dispepsi başlıkları altında değerlendirilen son derece yaygın bir sindirim şikâyetidir [1-3]. Halk arasında sıklıkla kronik hazımsızlıkla birlikte anılan bu durum, göğüs kemiğinin arka kısmında hissedilen ve bazen boğaza, omuzlara veya sırta kadar tırmanabilen rahatsız edici, yanıcı bir hisle kendini belli etmektedir [3, 4].

Neden olur

Tıbbi kaynaklarda bu problemin temelinde; mide ile yemek borusu arasındaki geçişi kontrol eden kapakçık (sfinkter) düz kas yapılarının gevşemesi, karın içi basıncın artması ve mide fıtığı gibi anatomik yetersizliklerin yattığı belirtilmektedir [3, 5]. Bunun yanı sıra, her öğünde porsiyonları aşırı doldurmak, gıdaları yeterince çiğnemeden hızlıca yutmak, sindirimi zorlaştıran çok karışık beslenmek, geç saatlerde ağır yemekler tüketmek, yüksek stres düzeyleri, obezite, gebelik ve düz adale hücrelerini gevşeterek kapakçık fonksiyonunu bozan bazı tansiyon ve ağrı kesici ilaçların kullanımı da ekşimenin başlıca tetikleyicileri arasında gösterilmektedir [1, 3, 6, 7].

Nasıl seyreder

Mide ekşimesi genellikle yemeklerden hemen sonra, özellikle de yatay pozisyona geçildiğinde, sırtüstü uzanıldığında veya öne doğru eğilindiğinde belirgin şekilde şiddetlenerek seyreder [3, 4, 8]. Hastalarda ağza ekşi veya acı su gelmesi, ağızda sürekli bozuk ve asidik bir tat kalması, sık geğirme, inatçı hıçkırık, boğazda gıcık hissi, sabahları ses kısıklığı ve hatta diş çürükleri görülebilmektedir [3, 8]. Tedbirsiz kalındığında bu süreç, yemek borusu dokularında kronik tahrişlere, Barrett özofagusu gibi hücresel düzeyde ciddi değişimlere ve yutma güçlüklerine zemin hazırlayabilmektedir [3].

Ne zaman hekime gidilmeli

Mide ekşimesi şikâyetleri süreklilik kazandığında ve günlük yaşam kalitesini düşürdüğünde altta yatan asıl nedenin tam teşhisi için mutlaka uzman bir hekime başvurulmalıdır [1, 4]. Özellikle gıdaları yutmada güçlük çekilmesi, iştahsızlık, ani ve istemsiz kilo kaybı, inatçı kusmalar, kahve telvesi şeklinde kusma veya dışkının kömür gibi siyah çıkması gibi tehlikeli komplikasyon durumlarında ise vakit kaybetmeden acil tıbbi yardım alınması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [1, 3, 9].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında bu şikâyetlerin temelinde genellikle sindirim gücünün zayıflaması, midede biriken uyumsuz hıltlar (soğuk balgam veya safra fazlalığı) ve dengesiz beslenme alışkanlıklarının yattığı kabul edilmektedir [10-12]. Bu doğrultuda geleneksel yaklaşım, öncelikle "perhiz" (diyet kısıtlaması) uygulamayı, öğün miktarını azaltmayı, yiyecekleri iyice çiğnemeyi ve mide asidini dengeleyip sindirim sistemini kuvvetlendirici bütünsel yöntemleri öne çıkarmaktadır [13-16]. Kaynaklarda bu yöntemlerin mide mukozasını korumayı ve mide kapakçığının işlevini doğal yollarla desteklemeyi amaçladığı geçmektedir [16, 17].

Derlemenin özeti

Mide ekşimesi için 51 hazırlık derlenmiştir; yöntem etiketi taşıyan tarifler azdır, çünkü içeriğin önemli bölümü çay ve demlemelerin yanı sıra beslenme düzeni, çiğneme alışkanlığı ve perhiz gibi uygulama biçimlerinden oluşur. Öne çıkan droglar mide zarını örten ve yatıştıran gruptandır: hatmi (Althaea officinalis), keten tohumu (Linum usitatissimum), meyan kökü (Glycyrrhiza glabra, tatlandırıcı bileşeni ayrıştırılmış DGL biçimi dâhil), eğir otu (Acorus calamus), rezene, frenk kimyonu (Carum carvi) ve kişniş; bunlara aloe vera özsuyu, ayva, nar ve semizotu gibi gıda kökenli uygulamalar eklenir. Klasik terkipler (İbn-i Sina'nın nar ve şurup uygulamaları, Çin'in Zuo Jin Wan ve Wu Zhu Yu Tang formülleri) ile akupresür gibi bitki dışı yöntemler de derlemede yer alır. Uyarıların dikkat çeken yanı, bazı tarifler arasında görüş ayrılığı bulunmasıdır: nane çoğu sindirim başlığında yatıştırıcı sayılırken burada yemek borusu kapağını gevşeterek yanmayı artırabileceği için uyarı konusu edilmiştir. Bunun dışında meyan kökünde tansiyon, aloe verada uzun süreli kullanım, hatmide ilaç emiliminin azalması ve centiyanede gebelik uyarıları öne çıkar.