Menopoz

Menopause

Nedir, neden olur

Nedir

Halk arasında "âdet kesimi" veya "yaş dönümü" olarak da adlandırılan menopoz, kadınlarda yumurtalık fonksiyonlarının sona ermesiyle birlikte menstrual döngünün tamamen durması sürecidir [1, 2]. Bir kadının art arda on iki ay boyunca hiç âdet görmemesi durumunda menopoz sürecinin kesinleştiği kabul edilmektedir [3]. Bu dönem, tıbbi bir hastalık değil, her kadının hayatında karşılaşacağı doğal bir gelişimsel evredir [4, 5].

Neden olur

Kadınlar belirli bir yumurta rezervi ile dünyaya gelirler ve yaş ilerledikçe bu yumurtalar tükenir [2]. Yaklaşık 45 yaşından sonra yumurtalıklarda hormon salgılayacak yumurta folikülü kalmadığında kadınlık hormonu olan östrojen üretimi durmaktadır [2]. Doğal yaşlanmanın yanı sıra; yumurtalıkların cerrahi müdahaleyle alınması, otoimmün rahatsızlıklar, kanser tedavileri, ağır stresler ve sigara kullanımı gibi etkenlerin de menopoza neden olabileceği ya da bu süreci erkene çekebileceği kaynaklarda geçmektedir [2, 6].

Nasıl seyreder

Süreç genellikle âdet döngülerindeki düzensizliklerle başlamaktadır [2]. En belirgin yakınmalar arasında ani sıcak basmaları, gece terlemeleri, çarpıntı ve baş ağrısı yer alır [3]. Hormonal dalgalanmalara bağlı olarak asabiyet, uykusuzluk, unutkanlık, dikkat eksikliği ve depresif ruh hali seyreder [3]. İlerleyen yıllarda ise cilt kuruluğu, vajinal kuruluk, kırışıklıklarda artış, saç dökülmesi ve kemik erimesi (osteoporoz) gibi fizyolojik değişimlerin yaşanabileceği kaynaklarda belirtilmektedir [3].

Ne zaman hekime gidilmeli

Sıcak basması, uykusuzluk veya psikolojik sıkıntıların günlük hayatı ve yaşam kalitesini ciddi ölçüde bozduğu durumlarda bir hekime başvurulmalıdır [3]. Ayrıca 35 yaşından önce âdet kesilmesi yaşandığında (erken menopoz şüphesi), nedeni açıklanamayan düzensiz vajinal kanamalar görüldüğünde veya menopoza girildikten uzun süre sonra tekrar kanama meydana geldiğinde mutlaka uzman bir hekim kontrolü gerektiği kaynaklarda vurgulanmaktadır [2, 3].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve Ayurveda kaynaklarında menopoz, bastırılması gereken bir rahatsızlık değil, bedenin manevi ve fiziksel olarak yeni bir hormonal dengeye hazırlanması süreci olarak görülmektedir [4, 7]. Geleneksel ekollerde, bu dönemde artan kuruluk ve sıcaklık belirtilerini dengelemek amacıyla hafif ve sindirimi kolay gıdalarla beslenme, karaciğeri detokslama ve bedendeki enerji dengesizliklerini (Vata/Pitta) yatıştırma yöntemleri ön plana çıkmaktadır [4, 8, 9]. Ayrıca sıcak basması gibi vazomotor şikâyetlerin hafifletilmesi için fitoöstrojenik ve sakinleştirici doğal desteklerden yararlanıldığı kaynaklarda aktarılmaktadır [3, 10].

Derlemenin özeti

Menopoz için 60 hazırlık derlenmiştir ve derleme belirgin biçimde aromaterapi ağırlıklıdır: masaj yağları tariflerin üçte birini oluşturur, bunları banyo karışımları, spreyler, difüzör karışımları ve çaylar izler. Tekrar eden droglar tıbbi adaçayı (Salvia officinalis), misk adaçayı (Salvia sclarea), hayıt (Vitex agnus-castus), civanperçemi, aslanpençesi, ıtır, gül, lavanta, şerbetçiotu, kediotu, soya ve meyan köküdür. Ateş basmasına yönelik serinletici spreyler ayrı ve pratik bir küme oluşturur. Uyarılar bu başlıkta özellikle önemlidir çünkü kullanılan drogların birçoğu hormonal etkilidir: östrojene bağlı kanseri olanlar ile endometriozis hastalarının bu karışımlardan kaçınması açıkça belirtilir. Tıbbi adaçayındaki tuyon nedeniyle süre ve doz sınırı, hayıtın gebelik ile emzirmede ve 18 yaş altında kullanılmaması, kara kohoşun hormonal etkisi ve erken doğum riski, ökseotu meyvelerinin zehirliliği ile turunçgil yağlarında ışık duyarlılığı diğer kayıtlardır.