Kusma

Vomiting

Nedir, neden olur

Nedir

Kusma (istifra veya tıbbi adıyla kay), mide içeriğinin diyafram ve karın kaslarının güçlü, istemsiz kasılmasıyla yemek borusu ve ağız yoluyla dışarı atılması eylemidir. Bu eylem, vücudun sindirim sistemine giren zararlı veya yabancı maddeleri hızlıca uzaklaştırmak ya da iç dengedeki bozukluklara karşı kendini korumak amacıyla kullandığı gelişmiş bir savunma mekanizmasıdır. Kusma kendi başına bağımsız bir hastalık değil, vücudun farklı sistemlerinde yolunda gitmeyen bir durumun habercisi olan önemli bir belirtidir.

Neden olur

Kusma refleksi, oldukça geniş bir yelpazedeki fiziksel, kimyasal ve psikolojik faktörler tarafından tetiklenebilir. Sindirim sistemini doğrudan etkileyen gıda zehirlenmeleri, viral veya bakteriyel enfeksiyonlar (gastroenterit), mide ülserleri ve tıkanıklıkları en yaygın fiziksel nedenler arasındadır. Bunun yanı sıra, araç tutması, gebeliğin ilk aylarındaki hormonal değişimler (sabah bulantıları), şiddetli migren atakları, kafa travmaları, bazı kimyasal ilaçların yan etkileri, yoğun duygusal stres veya kaygı ile vücuda alınan zehirli maddeler de kusmayı doğrudan tetikleyebilir.

Nasıl seyreder

Kusma süreci genellikle aşamalı bir yol izler ve büyük oranda ön belirtilerle başlar. İlk olarak tükürük salgısında belirgin bir artış, solgunluk, soğuk terleme, halsizlik ve kalp atışında düzensizlik gibi otonom sinir sistemi tepkileriyle birleşen güçlü bir bulantı hissi yaşanır. Kusma anı yaklaştığında nefes borusunu korumak amacıyla gırtlak kapağı kapanır, yemek borusunun alt büzücü kası gevşer ve karın duvarının aniden kasılmasıyla mide içeriği yukarı doğru fırlatılır. Atılım sonrasında genellikle geçici bir rahatlama hissi oluşsa da kusmanın sık tekrarlaması bedeni yorar.

Ne zaman hekime gidilmeli

Kusma şikâyeti çoğu zaman kısa sürede kendiliğinden hafiflese de bazı durumlarda tıbbi yardım alınması zorunludur. Eğer kusmukta parlak kırmızı kan ya da kahve telvesi görünümünde koyu renkli maddeler varsa, şikâyet yetişkinlerde 24 saati, çocuklarda ise birkaç saati aşmışsa mutlaka uzman bir hekime gidilmelidir. Ayrıca şiddetli karın ağrısı, yüksek ateş, boyun tutulması, kafa travması sonrası gelişen kusmalar ile vücutta ciddi sıvı kaybına işaret eden aşırı susuzluk, idrara çıkamama, kuru ağız ve şiddetli baş dönmesi gibi durumlarda profesyonel tıbbi destek alınması kritik öneme sahiptir.

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında kusma, bazı durumlarda vücuttaki zararlı salgıların (hıltların) dışarı atılması ve bedenin temizlenmesi (tenkiye) için kontrollü bir yöntem olarak değerlendirilmektedir [1-4]. Ancak kontrolsüz ve rahatsızlık verici kusma durumlarında, geleneksel yaklaşımın temel amacının mideyi güçlendirmek, sindirim sistemindeki irritasyonu yatıştırmak ve mide kapısını büzücü veya sakinleştirici yöntemlerle desteklemek olduğu belirtilmektedir [5-9]. Bu doğrultuda, sindirim sisteminin dengesini yeniden kurmaya yönelik diyet ve bütüncül perhiz tedbirlerinin önemine kaynaklarda sıkça vurgu yapılmaktadır [5, 6, 10].

Derlemenin özeti

Kusma başlığında 62 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları ve toz terkipler öne çıkar, buğu ve kompres uygulamaları onları izler. Bitki dağılımı bulantı başlığıyla büyük ölçüde örtüşür — zencefil, nane, rezene, limon, ayva (Cydonia oblonga), nar ve karanfil — buna Çin tıbbından pinelya (Pinellia ternata) ve ginseng formülleri ile İbn-i Sina'nın ban otu ve haşhaş içeren klasik terkipleri eklenir. Derlemenin dikkat çeken yanı, kusmayı durduran tariflerin yanında kusmayı bilinçli olarak uyaran reçetelerin de (zeytinyağlı ılık su, kanarya otu karışımı) ayrı başlıklar hâlinde kayıtlı olmasıdır. Uyarılar bu ikiliğin tam üzerindedir: gebelikte kusmanın yapay yollarla veya kusturucu droglarla uyarılmaması, işlenmemiş çiğ pinelya yumrusunun sakıncası, ban otu ile haşhaşın toksisitesi. Bunlara uçucu yağlarda anetol-mentol hassasiyeti, östrojene duyarlı hastalıklar ile sarada kullanım kısıtı, apandisit ameliyatı geçirenlerde dikkat ve kırmızıbiberin yüksek tansiyon ile böbrek sorunlarında sakıncası eklenir.