Kolik

Colic

Nedir, neden olur

Nedir

Kolik (bağırsak sancısı), sindirim sistemindeki düz kasların ani, şiddetli ve ritmik bir şekilde kasılmasıyla kendini gösteren, kramp tarzında ve kıvrandırıcı bir karın ağrısıdır [1-3]. Geleneksel tıp kaynaklarında, özellikle İbn-i Sîna'nın çalışmalarında bu durum; içi boş organların duvarlarında gazların (yellerin) sıkışması ya da tıkanıklıkların oluşmasıyla ortaya çıkan, adeta bir burgu gibi hissedilen "kulunç" kavramıyla yakından ilişkilendirilmektedir [4-7].

Neden olur

Söz konusu sancıların ortaya çıkmasında hazımsızlık, aşırı gaz birikimi (flatulans), hızlı ve düzensiz beslenme, soğuk havaya maruz kalma ve yoğun stres ya da duygusal gerilim gibi faktörler temel tetikleyiciler olarak gösterilmektedir [8-10]. Bunun yanı sıra, belirli gıdalara karşı hassasiyet (besin intoleransı), gereksiz antibiyotik kullanımı nedeniyle bağırsak mikroflorasının zarar görmesi, bağırsak parazitleri veya mekanik tıkanıklıklar da bu spazmların gelişimine neden olabilmektedir [10-13].

Nasıl seyreder

Rahatsızlık genellikle dalgalar halinde gelen (nöbet tarzı) ve bıçak saplanır gibi aniden başlayan şiddetli ağrılarla seyreder [10, 14]. Bu sürece sıklıkla karında belirgin şişkinlik ve gerginlik, bağırsaklardan gelen gürültülü sesler, bulantı, halsizlik ve dışkılama alışkanlıklarında kabızlık ya da ishal gibi düzensizlikler eşlik etmektedir [10, 14, 15]. Sancı atağı esnasında gaz çıkarma ya da dışkılama gerçekleştiğinde hastada belirgin bir rahatlama hissinin oluştuğu kaynaklarda belirtilmektedir [10].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kıvrandırıcı karın ağrılarında öncelikle doğru bir teşhis için uzman bir hekime başvurulmalıdır [14, 15]. Eğer ağrının şiddeti giderek artıyorsa, sancıya yüksek ateş, aşırı ter dökme, tekrarlayan veya kötü kokulu kusmalar, makattan kanama (kanlı dışkı), açıklanamayan hızlı kilo kaybı ve gaz/dışkı çıkaramama gibi tıkanıklık belirtileri eşlik ediyorsa acilen bir sağlık kuruluşuna müracaat edilmesi gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [3, 13, 14, 16].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarının bu şikâyete genel yaklaşımı; bağırsaklardaki soğuk mizacı ve biriken gazı (yel) dağıtmak, sindirim gücünü artırmak ve düz kaslardaki gerilimi/spazmı çözmek üzerine kuruludur [17-19]. Bu hedefe yönelik olarak karın bölgesine uygulanan ılık bitkisel yağ masajları, sıcak kompresler (lapa/havlu) ve spazm giderici tıbbi çayların yavaş yavaş tüketilerek sindirim sisteminin yatıştırılması tavsiye edilmektedir [13, 17, 20, 21].

Derlemenin özeti

Kolik başlığında 74 hazırlık derlenmiştir ve derlemenin en belirgin özelliği harici uygulamaların ağır basmasıdır: yağ karışımları, kompresler, lapalar, banyolar ve merhemler içten alınan çaylardan daha çok yer tutar. Tarifler gaz söktürücü ve spazm çözücü tohumlar etrafında kurulur — rezene (Foeniculum vulgare), anason (Pimpinella anisum), kimyon (Cuminum cyminum), frenk kimyonu, kakule — bunlara papatya, nane, melisa, zencefil, çörek otu (Nigella sativa) ve zeytinyağı eklenir. Bebek koliği ayrı ve belirgin bir tarif kümesi oluşturur: hafif çaylar, gaz giderici karışımlar ve bebek masaj yağları yetişkin tariflerinden ayrılmıştır. Uyarılar tam da bu ayrımda yoğunlaşır: alkol içeren iksirlerin bebeklerde kullanılmaması, dıştan uygulanan lapa ve yakıların cildi yakmayacak sıcaklıkta olması, çörek otu ile ısıtıcı baharatların dozu, üzerlik otu ve pelinotunun kontrolsüz kullanımı. Kaynaklar şiddetli kolikte ve bağırsak tıkanıklığı şüphesinde müshil verilmeden önce mutlaka hekime başvurulmasını vurgular.