Kısırlık

Infertility

Nedir, neden olur

Nedir

Kısırlık (infertilite veya geleneksel adıyla akamet), herhangi bir korunma yöntemi uygulanmaksızın, düzenli cinsel ilişkiye rağmen belirli bir süre boyunca gebelik elde edilememesi durumu olarak tanımlanmaktadır [1-3]. Kaynaklarda bu durum, tek bir tarafa yüklenmeyen, hem erkek hem de kadının üreme sistemindeki çeşitli fizyolojik yetersizliklerin veya sistemsel düzensizliklerin bir sonucu olarak ele alınmaktadır [2, 4].

Neden olur

Kaynaklara göre kısırlık; kadınlarda yumurtlama bozuklukları, polikistik over sendromu, yumurtalık kanallarının (tüplerin) tıkanıklığı, rahimdeki miyom ve polipler ile endometriozis (çikolata kistleri) gibi yapısal sorunlardan kaynaklanabilir [2, 5]. Erkeklerde ise sperm kalitesi, sayısı, morfolojisi veya hareketliliğindeki yetersizlikler temel sebeplerdir [2, 6]. Bunların yanında, geleneksel ve modern tıp kaynaklarında; ağır metaller (kurşun, cıva, kadmiyum), hazır gıdalardaki katkı maddeleri, sentetik kokular/parfümler, obezite (aşırı kilo), hareketsiz yaşam, kronik kabızlık ve yoğun stresin de üreme fonksiyonlarını doğrudan bozduğu belirtilmektedir [1, 4, 7, 8].

Nasıl seyreder

Kısırlık, çoğunlukla kişinin günlük yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ağrılı bir hastalık gibi seyretmez; ana belirtisi gebeliğin oluşmamasıdır [2]. Bununla birlikte, kısırlığa zemin hazırlayan endometriozis gibi altta yatan yapısal bozukluklar varsa, süreç aşırı ağrılı adet dönemleri, adet düzensizlikleri, kronik yorgunluk ve zehirli/aşırı vajinal akıntılar eşliğinde seyredebilmektedir [1, 7, 9].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kaynaklarda, düzenli cinsel ilişkiye rağmen bir yılın (bazı geleneksel yaklaşımlarda ise iki yılın) sonunda gebelik sağlanamadığı durumlarda çiftlerin birlikte bir hekime başvurması gerektiği ifade edilmektedir [2, 3]. Ancak kadın yaşının 35 ve üzerinde olduğu durumlarda gebe kalma ihtimalinin doğal olarak azaldığı ve bu nedenle hekim değerlendirmesinin geciktirilmemesi gerektiği belirtilmektedir [2].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında kısırlık, tek başına yerel bir üreme organı sorunu olarak görülmeyip bedendeki mizaç (humoral) dengesizliği, toksin birikimi ve özellikle böbreklerin zayıflığı ile ilişkilendirilmektedir [4, 10, 11]. Yaklaşım genel olarak; bedenin zararlı maddelerden arındırılması (açlık/detoks, hacamat), sindirimin düzeltilmesi ve böbrekler ile üreme organlarının paralel şekilde güçlendirilmesi esasına dayanmaktadır [1, 12, 13].

Derlemenin özeti

Kısırlık için 46 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar öndedir, bunları kompresler, macunlar ve fitiller izler. Tarifler kadın ve erkek kısırlığı için ayrılmıştır: kadın tarafında hayıt (Vitex agnus-castus), helonias (Chamaelirium luteum), aslanpençesi ve rahim ısıtıcı Çin formülleri (Ai Fu Nuan Gong Wan, Qi Gong Wan); erkek tarafında ginseng, demirdikeni (Tribulus terrestris), çakşırotu (Ferula elaeochytris), çörek otu, ceviz ve safran öne çıkar. Hacamat ve sülük uygulamaları ile beslenme düzenlemesi ayrı kümelerdir. Uyarılar iki noktada yoğunlaşır. Birincisi toksisite: Çin formüllerindeki işlenmiş kurtboğan (Aconitum), acı kavun uygulamalarının gücü ve gebelik hâlinde rahim uyarıcı işlemlerin yapılmaması. İkincisi hormonal etki: hayıtın östrojen düzeyini etkilemesi nedeniyle hormon pozitif meme kanseri öyküsünde kısıt, safranın yüksek dozda kanama eğilimi, ginsengin tansiyon ve kalp hastalarında dikkat. Kaynaklar ayrıca çevresel etkenlere — sentetik katkı maddeleri, ftalat ve parabenlere — ayrı bir bölüm ayırır.