Katarakt

Cataract

Nedir, neden olur

Nedir

Katarakt, halk arasında "aksu", "akbasma" [1] veya "göze perde inmesi" [1, 2] olarak adlandırılan, gözün odaklanmasını sağlayan doğal merceğinin (lensinin) saydamlığını kaybederek bulutlanması veya sislenmesi durumudur [1, 2]. Normal şartlarda gelen ışınları kırıp retinaya ileterek net bir görüntü oluşturan bu mercek saydamlığını yitirdiğinde, görme kalitesinde ciddi bozulmalar meydana gelmektedir [2, 3].

Neden olur

Kataraktın en yaygın nedeni, yaşın ilerlemesiyle birlikte göz merceğindeki protein yapısının değişmesi ve sislenmesidir [1, 2]. Bunun yanı sıra şeker hastalığı, yüksek tansiyon, böbrek yetmezliği ve tiroit bezi rahatsızlıkları gibi sistemik durumların katarakta neden olabileceği kaynaklarda belirtilmektedir [1, 2]. Göze gelen darbeler, radyasyon, uzun süre yoğun güneş ışığına (ultraviyole) maruz kalmak, C vitamini eksikliği, sigara kullanımı ile kortizon ve idrar söktürücü ilaçların kullanımı da gelişim sürecinde önemli risk faktörleri olarak geçmektedir [1-3]. Nadiren de olsa kalıtsal veya doğumsal katarakt durumlarına rastlanabilmektedir [1, 2].

Nasıl seyreder

Hastalık genellikle yavaş ve sinsi bir seyir izler [2]. Başlangıçta hafif bulanık veya dumanlı görmeyle kendini belli eder; renklerin canlılığı azalır ve ışığa karşı hassasiyet (göz kamaşması) oluşur [2]. Süreç ilerledikçe uzağı görme bozulur, çift görme ve okuma zorluğu gibi şikayetler baş gösterir [2]. Mercekteki bulanıklık derecesi arttıkça yakın görme de olumsuz etkilenir ve tedavi edilmediği takdirde körlüğe kadar ilerleyen kalıcı görme kayıpları yaşanabilir [2, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Görme kalitesinde kademeli veya ani bir azalma, puslu/bulanık görme, nesneleri dalgalı görme ya da çift görme gibi belirtiler fark edildiğinde vakit kaybetmeden bir göz hekimine başvurulmalıdır [2, 5, 6]. Erken teşhis ve uzman hekim kontrolü, kataraktın diğer ciddi göz tansiyonu (glokom) veya retina rahatsızlıklarından ayırt edilmesi ve gerekli cerrahi müdahalenin planlanması açısından kritik öneme sahiptir [4, 5].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında göz sağlığının; karaciğer, mide ve böbrekler gibi iç organların sıhhati ve vücuttaki hılt (rutubet) dengesiyle doğrudan ilişkili olduğu aktarılmaktadır [7, 8]. Klasik hekimlik ekollerindeki yaklaşımlarda katarakt, göz merceğinde yabancı bir nemin (rutubet-i garibe) birikmesi veya tıkanıklık sonucu oluşan bir "su inmesi" olarak tanımlanmakta; dolayısıyla tedavide öncelikle sindirim sisteminin düzenlenmesi ve bedenin temizlenmesi gerektiği yönünde bilgilere yer verilmektedir [7, 9].

Derlemenin özeti

Katarakt için 25 hazırlık derlenmiştir; merhemler, yağlar ve toz uygulamalar dengeli biçimde dağılır. Tekrar eden droglar safran (Crocus sativus), yaban mersini (Vaccinium myrtillus), rezene, sedef otu, mercanköşk, badem yağı ve soğan suyudur; lutein ile karotenoid takviyeleri modern katmanı, Çin tıbbının Shi Hu Ye Guang Wan formülü ile klasik göz merhemleri tarihsel katmanı oluşturur. Bu başlıkta dürüst bir çerçeve gereklidir: katarakt göz merceğinin saydamlığını kaybetmesidir ve bugün tek kesin çözümü cerrahidir; derlemedeki tarifler tarihsel kayıt ve destek niteliğindedir. Kaynaklar da bunu yansıtır — ilerlemiş ve sabitleşmiş katarakt ile glokom hastalarında bazı uygulamaların yapılmaması istenir. Diğer uyarılar arasında kırlangıçotu taze yaprak suyunun göze doğrudan temas ettirilmemesi, yaban mersini ekstresinin kan sulandırıcılarla etkileşimi, alkolün katarakt riskini artırdığı ve ultraviyole korumalı güneş gözlüğünün önemi yer alır.