Kaşıntı

Itch

Nedir, neden olur

Nedir

Kaşıntı (tıbbi adıyla pruritus), derideki sinir uçlarının uyarılması sonucu ortaya çıkan ve kişide kaşınma isteği uyandıran, cilt şikayetleri arasında en sık karşılaşılan rahatsız edici duyudur [1]. Derinin koruyucu bütünlüğünü etkileyen bu durum, hafif bir rahatsızlıktan kişinin günlük aktivitelerini ve uyku düzenini engelleyecek kadar ağır boyutlara ulaşabilmektedir [1].

Neden olur

En yaygın kaşıntı nedeni, özellikle yaşlanmayla birlikte derinin salgılarının azalmasına bağlı olarak gelişen cilt kuruluğudur [1]. Aşırı sıcak veya soğuk hava, yoğun klima kullanımı, sık ve sıcak suyla banyo yapılması gibi çevresel etkenler de kuruluğu artırarak kaşıntıyı tetiklemektedir [1]. Bunun yanında egzama, mantar, uyuz, bitlenme, kurdeşen gibi doğrudan cilt hastalıkları ile böcek ısırmaları kaşıntıya yol açabilmektedir [1]. İçsel nedenler arasında ise böbrek hastalıkları (üremi), siroz, sarılık, tiroit düzensizlikleri, bağırsak parazitleri, kansızlık ve bazı gıda alerjileri ile belirli ilaçların kullanımı yer almaktadır [1].

Nasıl seyreder

Kaşıntının seyri, altında yatan ana nedene göre değişmektedir [1]. Vücudun tamamını etkileyen ve özellikle geceleri şiddetlenen durumlarda uyuz parazitinden şüphelenilmektedir [1]. Psikolojik kaynaklı kaşıntılar genellikle kişiyi uykudan uyandırmazken, fiziki rahatsızlıklara bağlı olanlar uykuyu bölebilmektedir [1]. Bazı kan hastalıklarında banyo sonrasında belirgin bir kaşıntı yaşandığı kaynaklarda yer almaktadır [1]. Uzun süreli ve şiddetli kaşıma eylemleri ise zamanla ciltte kalınlaşmaya, renk koyulaşmasına, tırnak izlerine, sivilcelenmeye ve enfeksiyona açık yaraların oluşmasına neden olabilmektedir [1].

Ne zaman hekime gidilmeli

Cilt üzerinde sızıntılı alanlar, geniş soyulmalar, halka şeklinde kızarık döküntüler görüldüğünde; kaşıntı birkaç hafta geçmesine rağmen düzelmediğinde bir dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır [2]. Geceleri uykudan uyandıran, inatçı ve tüm vücuda yayılan kaşıntılar sistemik hastalıkların habercisi olabileceğinden hekim değerlendirmesi şarttır [1]. Ayrıca kaşıntılı bölgede iltihaplı şişlikler (apse), yüksek ateş, lenf bezlerinde şişme gibi enfeksiyon belirtileri geliştiğinde de vakit kaybetmeden tıbbi yardım alınması önerilmektedir [1, 3].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında kaşıntı gibi cilt şikayetleri, yerel bir hastalıktan ziyade vücutta biriken yakıcı toksik maddelerin ve metabolik atıkların cilt yoluyla dışarı atılma çabası olarak görülmektedir [4, 5]. Klasik tıp kaynaklarında bu durumun genellikle karaciğer ve böbrek yetersizliklerinden veya vücuttaki tuzlu balgam ve safra gibi hıltların dengesizliğinden kaynaklandığı geçmektedir [4-6]. Bu doğrultuda geleneksel yaklaşımın, şikayeti bölgesel merhemlerle hemen baskılamak yerine beslenmenin düzeltilmesi ve iç organ temizliği gibi bütünsel yöntemlerle bedeni arındırmaya odaklandığı belirtilmektedir [4, 5].

Derlemenin özeti

Kaşıntı için 106 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyon yıkama suları ve merhemler başı çeker, bunları yağ karışımları ve banyolar izler — derleme büyük ölçüde dıştan uygulanan yatıştırıcı yöntemlerden oluşur. Tekrar eden malzemeler badem yağı, zeytinyağı, ebegümeci (Malva sylvestris), hercai menekşe, atkuyruğu, kepek ve yulaf sapı gibi yumuşatıcılar ile kükürtlü vazelin ve ardıç katranı temelli merhemlerdir. İbn-i Sina'dan gelen deniz suyu banyosu, kükürtlü su, menekşe yağı ve natrunlu yıkama terkipleri ayrı bir küme oluşturur; uyuz kaynaklı kaşıntı için ayrı karışımlar verilmiştir. Uyarıların büyük bölümü aromaterapi karışımlarına aittir ve karışım numarasına göre ayrı ayrı yazılmıştır: uygulamadan önce yama testi, cildi tahriş etme ihtimali, tarçın kabuğuna duyarlılık. Buna karşılık klasik metinlerden alınan geleneksel terkiplerin çoğu için kaynaklarda özel bir uyarı bulunmadığı açıkça not edilmiştir — bu, uyarı yokluğunun güvenlik kanıtı sayılmaması gereken bir durumdur.