Karaciğer hastalığı

Hepatosis

Nedir, neden olur

Nedir

Karaciğer; besinlerin işlenmesi, zararlı maddelerin süzülmesi, kan üretimi ve hormon dengesinin korunması gibi vücutta hayati görevleri olan süngerimsi yapıya sahip temel bir organdır [1]. Karaciğer hastalıkları veya hepatoz; bu organın dokularının hasar görmesi, hücrelerinde geri dönüşümsüz nedbelerin (yara dokusu) oluşması veya çeşitli etkenlerle asli işlevlerini yerine getiremez hâle gelmesidir [1]. Kaynaklarda, bu yetersizlik durumunun yıllar içinde yavaş yavaş gelişen kronik bir seyir izleyebileceği gibi, aniden ortaya çıkan akut yetmezlik tablolarıyla da seyredebileceği ifade edilmektedir [1].

Neden olur

Kaynaklarda, karaciğer hasarının arkasında çok yönlü faktörlerin yattığı belirtilmektedir. Alkol tüketimi, kronik Hepatit B, C ve D virüsleri, karaciğer yağlanması, genetik bakır veya demir birikimi gibi metabolik rahatsızlıklar ve safra yollarının tıkanması bu nedenlerin başında gelmektedir [1]. Ayrıca parasetamol gibi bazı ilaçların kontrolsüz veya aşırı dozda kullanımı ile kimyasallara uzun süre maruz kalmak de hasarı tetikleyebilir [2]. Geleneksel tıp kaynaklarında ise yanlış beslenme modelleri, midede başlayan hazımsızlık problemleri ve sindirilemeyen atıkların organlarda birikmesi ana sebepler arasında gösterilmektedir [3-5].

Nasıl seyreder

Karaciğer rahatsızlıkları çoğunlukla sinsi bir başlangıç yapar ve erken dönemlerde belirgin bir şikâyete yol açmayabilir [3, 6]. İlk aşamalarda halsizlik, iştahsızlık, çabuk yorulma, gaz ve bulantı gibi genel belirtiler gözlenmektedir [1, 6]. Hastalık ilerledikçe sağ böğürde ağrı, ciltte ve göz aklarında sararma (sarılık), şiddetli kaşıntı, bacaklarda ve karında sıvı birikmesine bağlı şişlikler (ödem ve asit) ortaya çıkar [1, 2, 7]. İleri safhalarda ise amonyak gibi toksik maddelerin kanda birikerek beyne ulaşması sonucu zihin bulanıklığı, unutkanlık ve hatta şuur kaybı gibi nörolojik tabloların gelişebileceği kaynaklarda aktarılmaktadır [1].

Ne zaman hekime gidilmeli

Ciltte ve göz aklarında fark edilen sararma, idrar renginin belirgin şekilde koyulaşması ve karın bölgesinde ani, şiddetli ağrılar görüldüğünde vakit kaybetmeden bir hekime başvurulmalıdır [1, 2, 8]. Bunun yanı sıra bacaklarda veya karında hızlı şişliklerin gelişmesi, geçmeyen kaşıntılar, kolay morarma veya kanama eğilimi ve zihinsel karışıklık gibi belirtiler ortaya çıktığında acil tıbbi değerlendirme gerekmektedir [1, 2]. Karaciğer sirozunun ve ileri derece yetmezliğin geri dönüşümsüz yapısı sebebiyle, tanının erken konulmasının ve uzman takibinin hayati önem taşıdığı kaynaklarda vurgulanmaktadır [9].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında karaciğer rahatsızlıklarının temelinde genellikle hatalı beslenme, sindirim sisteminin bozulması ve vücutta biriken toksik atıklar olduğu belirtilmektedir [3-5]. Bu doğrultuda geleneksel ekoller, doğrudan karaciğere müdahale etmek yerine öncelikle beslenmenin düzenlenmesini, hazmın düzeltilmesini ve bağırsakların temizlenmesini önermektedir [5, 10, 11]. Karaciğeri arındırmak ve desteklemek amacıyla da belirli dönemlerde uygulanan hafif diyetlerin, oruçların (açlık kürleri) ve perhizlerin bir disiplin hâlinde uygulanması gerektiği kaynaklarda geçmektedir [5, 10, 12].

Derlemenin özeti

Karaciğer hastalığı için 91 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar başı çeker, bunları tentürler, yağlar ve dıştan uygulanan merhem ile kompresler izler. Tekrar eden droglar karahindiba (Taraxacum officinale), devedikeni (Silybum marianum), enginar (Cynara scolymus), pelin otu, zerdeçal, hindiba, siyah turp, kırlangıçotu ve mısır püsküüdür; zeytinyağı-limon karışımı ile magnezyum sülfatlı temizleme kürleri ayrı bir küme oluşturur. Tarifler karaciğerin farklı durumlarına göre ayrılmıştır: tembellik, tıkanıklık, iltihap, şişme, katılaşma ve siroz için ayrı formüller verilmiştir; Çin tıbbından Long Dan Xie Gan Tang ve bupleurum temelli karışımlar da yer alır. Uyarılar ilaç etkileşimine odaklanır: zerdeçalın kan sulandırıcılarla, devedikeninin belirli kemoterapi ilaçlarıyla etkileşimi, ekinezyanın sekiz haftayı aşan kullanımında karaciğer testlerini etkilemesi, meyan kökünde potasyum kaybı. Işgın içeren Çin formüllerinin gebelikte kesin yasağı ile karaciğer rahatsızlığı olanların bazı uçucu yağ uygulamalarından kaçınması diğer kayıtlardır.