Kansızlık

Anemia

Nedir, neden olur

Nedir

Kansızlık (tıbbi adıyla anemi), kandaki kırmızı kan hücrelerinin (alyuvarların), bu hücrelerin içinde bulunan ve oksijen taşımakla görevli olan hemoglobin miktarının ya da her ikisinin birden normal değerlerin altına düşmesiyle karakterize bir sağlık durumudur [1, 2]. Hücrelerin ihtiyaç duyduğundan daha az oksijen alması nedeniyle kişinin kendini sürekli bitkin, halsiz ve uyuşuk hissetmesine yol açar [3].

Neden olur

Kansızlığın en temel nedenleri arasında demir, B12 vitamini ve folik asit eksikliği ile yetersiz ve dengesiz beslenme alışkanlıkları yer almaktadır [1, 2, 4]. Bununla birlikte, alyuvar yapımının normalin altında olması ya da alyuvar yıkımının ve kaybının normalden fazla olması ana etkenlerdendir [2]. Kronik basur kanamaları, aşırı menstrual kanamalar, mide-bağırsak sistemindeki gizli kanamalar veya kemik iliğini etkileyen habis hastalıklar da bu duruma yol açabilir [1, 2, 4]. Ayrıca bazı kimyasal deterjanlar, aspirin gibi ilaçların aşırı kullanımı ve sindirim sistemi florasının bozulmasının da kan üretimini olumsuz etkileyebileceği belirtilmektedir [4].

Nasıl seyreder

Kansızlık genellikle yavaş ve sinsi bir şekilde ilerler. En belirgin işareti ciltte, dudaklarda, avuç içlerinde ve göz kapaklarının iç kısımlarında görülen solgunluktur [1, 5]. Süreç içinde kişide kronik yorgunluk, uyuma isteği, baş dönmesi, baş ağrısı, çarpıntı, üşüme, el ve ayaklarda soğuma ile nefes darlığı gibi belirtiler baş gösterir [1, 5, 6]. İştahsızlık, kabızlık, kulak çınlaması ve tırnakların kaşık şeklini alarak kırılması (kaşık tırnak) gibi durumlar da seyre eşlik edebilir [1, 5, 6]. Bazı vakalarda ise toprak veya kil yeme isteği gibi sıra dışı eğilimler görülebilmektedir [6].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kansızlık belirtileri günlük yaşam kalitesini düşürmeye başladığında, özellikle açıklanamayan aşırı halsizlik, göğüs ağrısı veya şiddetli nefes darlığı yaşandığında mutlaka uzman bir hekime başvurulmalıdır [6]. Kaynaklarda, özellikle her yaş grubundaki erkeklerde ve menopoza girmiş kadınlarda ortaya çıkan demir eksikliği kansızlığının, altta yatan ciddi mide-bağırsak rahatsızlıklarının veya gizli kanamaların tespiti amacıyla acilen ve detaylıca tetkik edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır [6]. Ayrıca çocuklarda büyüme geriliğine yol açan durumlarda da hekim kontrolü şarttır [6].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında kansızlık, çoğunlukla sindirim sisteminin bozulması, bağırsak florasındaki dengesizlikler ve karaciğer ile dalak gibi organların işlevsel yetersizliğiyle ilişkilendirilmektedir [4, 7]. Bu doğrultuda geleneksel yaklaşım; öncelikle sindirimi düzeltmeyi, vücudu ve karaciğeri temizlemeyi, temiz hava alıp istirahat etmeyi ve kan yapımını doğal olarak destekleyen gıdaların tüketilmesini önermektedir [7-9]. Ayrıca kan üretimini uyarmak ve dolaşımı canlandırmak amacıyla, geleneksel kaynaklarda hacamat ve kupa uygulamalarından da sıkça yararlanıldığı geçmektedir [7, 10].

Derlemenin özeti

Kansızlık için 52 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar öndedir, bunları masaj yağları ve buğular izler — ancak içeriğin önemli bölümü kan yapıcı gıda ve kür önerilerinden oluşur. Isırgan (Urtica dioica) bu başlığın merkezindeki drogdur; yanında civanperçemi, karahindiba (Taraxacum officinale), ıspanak, çemen otu, havuç, kırmızı pancar, ballıbaba, kırmızı kantaron, pelin otu ve kuşburnu yer alır. Pekmez-tarçın, badem-üzüm pekmezli süt, hurma kürü ve buğday çimi suyu gibi gıda temelli uygulamalar ayrı bir küme oluşturur; tıbbi demir preparatları da kayıtlıdır. Uyarıların en pratik olanı emilimle ilgilidir: demir alınırken çay, kahve, soya ve süt ürünlerinin emilimi düşürdüğü, C vitamininin ise artırdığı açıkça belirtilir. Demir sülfatın yüksek doz ve uzun kullanımda toksik olması, kekiğin gebelerde ve guatr hastalarında kısıtı, karahindibanın gebelik ve emzirmede sakıncası ile ağır kansızlığı olanlarda yaş hacamat yapılmaması diğer kayıtlardır.