Kanama

Hemorrhage

Nedir, neden olur

Nedir

Kanama (hemoraji veya geleneksel adıyla nezif), kanın damar bütünlüğünün bozulması sonucu damar dışına, yani vücut boşluklarına, doku aralarına veya doğrudan vücut dışına akması durumudur [1-3]. Dolaşım sisteminin temel sıvısı olan kanın bu şekilde kaybı, organların oksijenlenmesini ve beslenmesini sekteye uğratabilir [3, 4]. Geleneksel ve modern tıp kaynaklarında kanamalar, etkilenen damarın türüne göre atardamar (arteriyel) veya toplardamar (venöz) kanamaları ile kılcal damar kanamaları olarak sınıflandırılmaktadır [3, 5].

Neden olur

Kanamaların en yaygın nedeni, çarpma, düşme, kesik veya yaralanma gibi dışarıdan gelen fiziksel travmalardır [3, 6]. Bunun yanı sıra, vücut içindeki bazı patolojik durumlar da kanamaya yol açabilir. Örneğin yüksek tansiyon (hipertansiyon) damar içi basıncı artırarak burun veya beyin kanamalarına sebep olabilir [3, 7]. Damar sertliği (arterioskleroz), damar duvarlarındaki zayıflamalar (anevrizma), hemofili gibi pıhtılaşma bozuklukları, K vitamini eksikliği, organlardaki ülserler ve tümörler de kanama nedenleri arasında gösterilmektedir [3, 8, 9]. Geleneksel kaynaklarda ise kan doluluğu (imtila) ve kanın hiddeti/inceliği de damar ağızlarının açılmasına yol açan sebepler arasında sayılır [2, 10, 11].

Nasıl seyreder

Kanamanın seyri, kanayan damarın cinsine ve kan kaybının miktarına göre değişiklik gösterir. Atardamar kanamaları genellikle parlak kırmızı renkte olup kalp atışıyla uyumlu şekilde fışkırarak seyreder ve durdurulması en güç olan gruptur [5]. Toplardamar kanamaları ise daha koyu renkli (erguvani/siyahımsı), yavaş ve sürekli bir sızıntı şeklinde akar [5, 12]. Kılcal damar kanamaları ise genellikle hafif seyirlidir [3]. Aşırı kan kaybı durumunda hastada halsizlik, yorgunluk, çarpıntı, soğuk terleme, el ve ayaklarda üşüme, tansiyon düşmesi ve ileri aşamalarda baygınlık (senkop) görülebilir [4, 13-15].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kanama kendi kendine veya basit ilk yardım önlemleriyle (baskı uygulama vb.) kısa sürede durdurulamıyorsa acilen hekime başvurulmalıdır [3, 16]. Fışkırarak akan, büyük miktarda veya tekrarlayan kanamalarda, travma olmaksızın gelişen nedensiz morarmalarda vakit kaybedilmemelidir [3, 17]. Ayrıca idrardan kan gelmesi (hematüri), ağızdan veya öksürükle kan gelmesi (hemoptizi), dışkıda kan görülmesi durumunda altta yatan ciddi sebebin tespiti için mutlaka uzman desteği alınmalıdır [18-20]. Kanamayla birlikte nefes darlığı, şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı veya soğuma eşlik ediyorsa acil tıbbi müdahale hayati önem taşır [13, 21, 22].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında kanama, bazen bağışıklık sisteminin kirli kan ve toksinlerden kurtulma yolu olarak görülüp faydalı kabul edilse de, durdurulması gerektiğinde kan akışını aksi yöne yönlendirme (hacamat/kupa veya diğer bölgelerden kan alma gibi) prensibiyle yaklaşılmıştır [4, 23, 24]. Ayrıca damar ağızlarını sıkıştırıp büzücü (kabız edici), soğutucu ve kurutucu nitelikteki maddelerin lokal veya sistemik kullanımıyla kanın pıhtılaşmasını sağlamak ve yara bütünlüğünü onarmak geleneksel tedavinin temelini oluşturmaktadır [25-28].

Derlemenin özeti

Kanama için 98 hazırlık derlenmiştir ve derlemenin en belirgin özelliği toz uygulamalarının başı çekmesidir — kanayan bölgeye doğrudan basılan büzücü tozlar, ardından dekoksiyonlar, kompresler ve infüzyonlar gelir. Tekrar eden droglar çobançantası (Capsella bursa-pastoris), atkuyruğu (Equisetum arvense), nar kabuğu, civanperçemi, mazı (Quercus infectoria), gelincik, altınmühür (Hydrastis canadensis), aynısafa, ölmez çiçek ve arnikadır. Tarifler kanamanın yerine göre ayrılmıştır: burun kanaması, ağız içi kanamalar, rahim kanamaları, basur kanamaları ve kesikler için ayrı karışımlar verilmiştir; Çin tıbbının kömürleştirilmiş drog tozları (Shi Hui San, Huai Hua San) ile İbn-i Sina'nın fitil ve macun terkipleri tarihsel katmanı oluşturur. Uyarıların en önemlisi tıbbidir: kısa sürede kesilmeyen, şiddetli veya kaynağı belirsiz kanamalarda vakit kaybetmeden hekime başvurulması istenir. Arnikanın içten alınmaması, taze altınmührün mukozada yara açması, afyon ve kurtboğan içeren geleneksel terkiplerin riski ile Çin formüllerinin gebelikte kısıtı diğer sert uyarılardır.