Kabızlık

Constipation

Nedir, neden olur

Nedir

Kabızlık ya da tıbbi adıyla konstipasyon, büyük abdestin hiç yapılamaması veya normalden çok daha seyrek, güçlükle ve sert kıvamda yapılması durumudur [1-3]. Kaynaklarda haftalık dışkılama sayısının üçten az olması genel bir tanı ölçütü olarak kabul edilmektedir [2, 3]. Ayrıca dışkılama sırasında aşırı zorlanma, ağrı ve sonrasında tam boşalamama hissi de bu durumun tanımlayıcı belirtileri arasındadır [2, 3].

Neden olur

Kabızlığın ortaya çıkmasında pek çok farklı faktör rol oynayabilmektedir. Kaynaklarda, yetersiz sıvı alımı, lif ve posa yönünden fakir beslenme ile hareketsiz yaşam tarzı en yaygın günlük sebepler olarak gösterilir [2, 3]. Bununla birlikte, bağırsak tıkanıklıkları, hormonal dengesizlikler, safra ve karaciğer rahatsızlıkları, guatr ve diyabet gibi sistematik hastalıklar da kabızlığa yol açabilir [1, 2]. Bazı nörolojik rahatsızlıklar ile antibiyotikler, antidepresanlar ve demir-kalsiyum içeren ilaçların kullanımı da bu duruma sebep olan diğer etkenler arasındadır [2, 4].

Nasıl seyreder

Genellikle dışkının sertleşmesi, miktarının azalması ve ıkınma ihtiyacının artmasıyla seyreder [2, 3]. Süreç uzadığında veya kronikleştiğinde, bağırsaklarda biriken atıkların suyunun aşırı emilmesi nedeniyle dışkı taşlaşabilir [2]. Müzminleşen durumlarda karın ve baş ağrıları, şişkinlik, bulantı, kusma, halsizlik ve genel bir keyifsizlik hali tabloya eşlik edebilmektedir [2]. Kaynaklara göre kabızlık, sindirim sisteminin sağlıklı işleyişinin bozulduğunun ve atıkların vücuttan uzaklaştırılamadığının açık bir işaretidir [4, 5].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kabızlık şikâyeti aniden başlamışsa, özellikle bu duruma açıklanamayan kilo kaybı, makat bölgesinde kanama, ateş veya şiddetli karın ağrısı eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden bir hekime başvurulmalıdır [2]. Ayrıca, kabızlığın bağırsak tıkanıklığı gibi ciddi komplikasyonlara yol açması ihtimali ve altında yatan esas hastalığın teşhisi açısından uzman bir hekim değerlendirmesi hayati önem taşımaktadır [1, 2]. Esas sebep belirlenmeden bilinçsizce ve uzun süreli müshil ilacı kullanılması, bağırsak tembelliğini daha da kötüleştirebileceği için kaçınılması gereken bir durumdur [1, 6].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında kabızlık, tüm hastalıkların ilk basamağı ve kronik bir hazımsızlık belirtisi olarak değerlendirilmektedir [4, 5]. Geleneksel yaklaşımda öncelikle beslenme düzeninin düzeltilmesi, fiziksel hareketliliğin artırılması ve bağırsak mukozasını nemlendirici doğal unsurlarla sindirimin desteklenmesi önerilir [3, 6, 7]. İnatçı vakalarda ise bağırsakları tahriş eden sert müshiller yerine, mekanik olarak hacim artıran lifli gıdalar ile hafifletici lavman ve tenkiye uygulamalarının birlikte kullanılması tavsiye edilmektedir [5-7].

Derlemenin özeti

Kabızlık, 107 hazırlıkla derlemenin en zengin başlıklarından biridir; yağ uygulamaları ve dekoksiyonlar başı çeker, bunları toz karışımları ve buğu izler. Tarifler iki farklı mantık etrafında ayrışır: bir yanda sinameki (Cassia senna / angustifolia), akdiken kabuğu (Rhamnus frangula) ve ravent (Rheum palmatum) gibi uyarıcı müshiller, diğer yanda keten tohumu (Linum usitatissimum), karnıyarık otu tohumu (Plantago psyllium), kuru erik, incir (Ficus carica) ve zeytinyağı (Olea europaea) gibi hacim veren ve kayganlaştıran yumuşak yöntemler. Çin hapları (Ma Zi Ren Wan, Run Chang Wan), klasik Avrupa müstahzarları (Viyana Müshil Suyu, Ravent Şurubu) ve geleneksel lavman-oturma banyosu uygulamaları da derlemede yer alır. Uyarılar bu başlıkta alışılmadık biçimde ağırdır ve neredeyse tamamı uyarıcı müshillere yöneliktir: süre sınırı ve bağırsak tembelliği, gebelik-emzirmede kullanım, çocuklarda yaş sınırı, bağırsak tıkanıklığı ve ülseratif kolitte kesin kaçınma, potasyum kaybı ve lifli drogların eş zamanlı alınan ilaçların emilimini düşürmesi. Kaynaklar ayrıca sebep tespit edilmeden rastgele müshil kullanılmamasını özellikle vurgular.