İştahsızlık

Anorexia

Nedir, neden olur

Nedir

İştahsızlık, kişinin yemek yemeye karşı belirgin bir isteksizlik duyması ve beslenmeye yönelik arzusunun ortadan kalkması durumudur [1, 2]. Kişinin açlık hissetmemesi ve hiçbir yiyeceğin ona çekici gelmemesi şeklinde ortaya çıktığı belirtilmektedir [1]. Tıbbi kaynaklarda bu durum, hipotalamustaki açlık ve doymuşluk merkezlerinin dengesinin değişmesi veya baskılanmasıyla açıklanan fizyolojik bir belirti olarak geçmektedir [2].

Neden olur

İştahsızlığın arkasında psikolojik, fizyolojik ve çevresel birçok nedenin yattığı bildirilmektedir. Stresli yaşam, uykusuzluk, yorgunluk ile alkol ve sigara kullanımı iştahı olumsuz etkileyen faktörler arasında sayılmaktadır [1, 3]. Mide-bağırsak rahatsızlıkları, karaciğer ve böbrek yetmezliği, sarılık, kansızlık, tiroit düzensizlikleri gibi sistemik hastalıkların yanı sıra grip gibi enfeksiyonlar ve kemoterapi tedavisi de bu soruna yol açabilmektedir [1-3]. Ayrıca kilo alma endişesi veya depresyon gibi psikolojik faktörlerin de iştah kapanmasına neden olduğu kaynaklarda geçmektedir [1, 3].

Nasıl seyreder

Yemek yeme isteğinin kaybıyla başlayan bu sürecin, zamanla yetersiz beslenmeye bağlı halsizlik, baş dönmesi ve hareket etmek istememe gibi belirtilerle devam ettiği belirtilmektedir [1]. Yetersiz gıda alımı kabızlık, sindirim yavaşlaması ve karın ağrılarına yol açabilmektedir [3]. İlerleyen dönemlerde vücudun zayıf düşmesiyle birlikte vitamin ve mineral eksiklikleri, saç dökülmesi ile tırnak sorunlarının görülebileceği, ağır vakalarda ise bu durumun ciddi yeme bozukluğu hastalıklarına dönüşebileceği ifade edilmektedir [1, 3].

Ne zaman hekime gidilmeli

İştah kaybı şikâyeti iki haftadan daha uzun süre kesintisiz devam ediyorsa mutlaka uzman bir hekime danışılması gerektiği vurgulanmaktadır [3]. İştahsızlığa ani kilo kaybı, aşırı bitkinlik ve kronik hastalık şüpheleri eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden tıbbi destek alınması önerilmektedir [1, 4, 5]. Altta yatan esas nedeni teşhis etmek amacıyla kan, idrar ve dışkı tahlillerinin yapılması gerektiği kaynaklarda belirtilmektedir [3, 6].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel tıp ve fitoterapi kaynaklarında iştahsızlık, genellikle mide ağzının zafiyeti, mizaç dengesizlikleri veya sindirim sisteminin zayıflamasıyla ilişkilendirilmektedir [7, 8]. Geleneksel yaklaşım kapsamında öncelikle yemek vakitlerinin düzene sokulması ve kişinin üzüntü verici olaylardan uzak tutulması tavsiye edilmektedir [9]. Ayrıca sindirim salgılarını uyararak mideyi güçlendiren ve vücudu arındıran genel uygulamaların önemi üzerinde durulmaktadır [10, 11].

Derlemenin özeti

İştahsızlık için 70 hazırlık derlenmiştir; yöntem etiketi taşıyan tarif azdır, çünkü içeriğin büyük bölümü yemek öncesi alınan acı çay ve demlemelerden oluşur. Derlemenin omurgasını acı tonik droglar kurar: pelinotu (Artemisia absinthium), sarı centiyan (Gentiana lutea), kırmızı kantaron (Centaurium erythraea), acıağaç (Quassia amara), kınakına (Cinchona), enginar yaprağı ve turunç (Citrus aurantium); bunlara eğir kökü, melekotu, kakule, tarçın ve karabiber gibi aromatik uyarıcılar eşlik eder. Çin tıbbının kuvvetlendirici kaynatmaları (Gui Pi Tang, Shi Quan Da Bu Tang), klasik Osmanlı macunları (Cevâriş-i Sefercel) ve hacamat gibi bitki dışı uygulamalar da başlıkta yer alır. Uyarılar acı drogların doğasından kaynaklanır: mide salgısı zaten az olanlarda iştahı açarken yüksek dozda ters etki yapmaları, pelinotunun gebelikte kullanılmaması, eğir kökünün gebelikte ve 12 yaş altında sakıncası, melekotunun ışık duyarlılığı, çemenin (Trigonella) kan şekerini etkilemesi ve altınmühürün (Hydrastis canadensis) uzun kullanımda karaciğere yükü.