İskorbüt

Scurvy

Nedir, neden olur

Nedir

İskorbüt (skorbüt), vücudun ihtiyaç duyduğu C vitamininin (askorbik asit) uzun süreli yetersiz alınması sonucu gelişen, bağ dokusu yapısının bozulmasıyla karakterize bir hastalıktır [1-3]. C vitamini; vücutta kolajen sentezi, kıkırdak, kemik, diş, deri ve kılcal damar duvarlarının sağlıklı oluşumu ile hücreler arası materyalin korunmasında hayati rol oynamaktadır [3-6]. Vücudun bu vitaminden yoksun kalması durumunda kolajen üretimi sekteye uğramakta ve dokusal bütünlük bozulmaktadır [3].

Neden olur

Kaynaklarda iskorbütün temel sebebinin, taze meyve ve sebze açısından yetersiz beslenme veya vücuda uzun süre C vitamini alınmaması olduğu bildirilmektedir [1, 4, 7, 8]. İnsan vücudu kendi C vitaminini sentezleyemediği ve depolama kapasitesi de sınırlı olduğu için dışarıdan düzenli C vitamini alımına bağımlıdır [2, 5, 9]. Beslenme eksikliğinin yanı sıra emilim bozuklukları, kronik hastalıklar ve ağır stres durumları da vücuttaki C vitamini depolarını hızla tüketerek hastalığın gelişme riskini artırmaktadır [4, 10, 11].

Nasıl seyreder

Erken evrede halsizlik, çabuk yorulma, dermansızlık ve iştahsızlık gibi genel belirtiler gözlenmektedir [1, 3, 8]. Hastalık ilerledikçe diş etlerinde şişme, morarma ve kanamalar, diş kayıpları, kemik ve eklem ağrıları, yaraların geç iyileşmesi ile cilt altında kanama lekeleri görülmektedir [1, 3, 4, 8]. Tedavi edilmeyen ileri vakalarda ise şiddetli sarılık, eklemlerde kanama, nefes darlığı, nöropati, enfeksiyonlara hassasiyet ve vücut direncinin çökmesi sonucu hayati tehlike oluşabilmektedir [1, 3, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kaynaklarda; diş etlerinde kanama ve şişlik, vücutta nedensiz morarmalar, eski yaraların yeniden açılması veya geç iyileşen cilt yaraları görüldüğünde zaman kaybetmeden hekime başvurulması gerektiği geçmektedir [3, 4, 8]. Ayrıca şiddetli eklem ağrıları, belirgin kilo kaybı ve sürekli halsizlik durumlarında uzman tıbbi değerlendirme alınması önerilmektedir [1, 3, 4].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında iskorbüte genel yaklaşım, C vitamini açığını kapatmak amacıyla doğal C vitamini ve antioksidan yönünden zengin taze bitkisel besinlerin tüketilmesine dayanmaktadır [5, 12-14]. Geleneksel literatürde bu tabloya karşı "kan temizleyici" ve "anti-iskorbütik" etkili taze sebze, narenciye ve meyvelerin beslenmeye dahil edilmesi gerektiği belirtilmektedir [13-15].

Derlemenin özeti

İskorbüt için 17 hazırlık derlenmiştir; hepsi C vitamini kaynağı bitkilere dayanır. Kaşık otu (Cochlearia) başı çeker — çay, sabah içeceği, tonik ve 'iskorbüt otu birası' olarak geçer; portakal–limon kürü, elma şırası, lahana turşusu, frenküzümü, yaban turpu suyu, çam yaprağı ve kavak tomurcuğu çayları diğer hazırlıklardır. Uyarılar: kaşık otu taze kullanılmalıdır, çünkü kurudukça etkisini yitirir; bir kaynaktaki bazı reçetelerde çocuklar için yaş sınırı belirtilmiştir. İskorbüt C vitamini eksikliği hastalığıdır; bu bölüm büyük ölçüde tarihsel kayıt niteliğindedir.