İdrar yolu enfeksiyonu

Cystitis

Nedir, neden olur

Nedir

Sistit, normalde steril yapıda olan alt idrar yollarının (idrar borusu olan üretra ve idrar torbası olan mesanenin) çeşitli mikroorganizmalar tarafından enfekte edilerek tahriş olması ve iltihaplanması sonucu ortaya çıkan oldukça yaygın bir rahatsızlıktır [1-3]. Tıp dilinde idrar torbası iltihabı olarak da tanımlanan bu durum, kadınların idrar kanalı uzunluğunun erkeklerinkine kıyasla çok daha kısa ve anatomik olarak dış ortama yakın olması sebebiyle özellikle kadınlarda sıklıkla görülmektedir [1, 3, 4].

Neden olur

Sistit vakalarının %85’inden fazlasına, alt gastrointestinal sistemde yani kalın bağırsakta doğal olarak yaşayan ve bir şekilde idrar yollarına taşınan Escherichia coli (koli basili) adlı bakteri türü neden olmaktadır [1, 3]. Ayrıca yetersiz bölgesel hijyen, cinsel ilişki, idrarın uzun süre mesanede bekletilmesi, menopoz dönemindeki hormonal değişiklikler, vücut direncinin düşmesi, idrar sondası kullanımı ya da sık antibiyotik kullanımıyla faydalı flora bakterilerinin zarar görmesi sistit gelişimine yol açabilmektedir [1, 3, 5].

Nasıl seyreder

Enfeksiyon genellikle aniden ortaya çıkan çok acil ve sık sık idrara çıkma ihtiyacı, idrar yaparken yanma, sızı veya keskin ağrı hissi (dizüri) gibi belirtilerle kendini gösterir [1, 5]. İdrara çıktıktan sonra mesane tam boşalmamış gibi hissedilebilir ve karın bölgesinin alt kısmında, kasıklarda dolgunluk veya ağrı duyulabilir [1, 2]. Ayrıca idrar renginin bulanık çıkması, kokulu olması veya bazı durumlarda idrara kan karışması (hematüri) da seyrin bir parçasıdır [1, 2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Hafif seyreden vakalar bazen kendiliğinden düzelse de, şikayetler üç gün içinde hafiflemediğinde veya idrarda belirgin kan görülmesi, yüksek ateş, titreme, sırtın veya belin yan kısımlarında (böğür bölgesinde) şiddetli ağrı, bulantı ve kusma gibi enfeksiyonun böbreklere yayıldığını (piyelonefrit) gösteren ciddi belirtiler eklendiğinde derhal bir hekime başvurulmalıdır [1, 3, 6]. Ayrıca hamilelerde, çocuklarda ve yaşlılarda görülen sistit durumları daha riskli olduğundan ilk belirtilerde tıbbi değerlendirme şarttır [1, 6].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında idrar yolu enfeksiyonlarına genel yaklaşım olarak; bakterilerin mesane mukozasına tutunmasını engellemek, sistemdeki iltihabi reaksiyonu hafifletmek ve diüretik (idrar söktürücü) etkili bitkisel desteklerle idrar akışını artırarak mekanik bir temizlik sağlamak öncelikli amaçlar olarak geçmektedir [4, 7, 8]. Ayrıca kaynaklarda, ilk belirtilerle birlikte vücuttaki sıvı alımını artırmanın ve bölgesel sıcak/ılık kompres veya aromatik oturma banyoları uygulamalarının mesane spazmlarını ve ağrılı idrar yapma şikayetlerini hafifletmede yardımcı olduğu belirtilmektedir [1, 2, 9].

Derlemenin özeti

İdrar yolu enfeksiyonu için 76 hazırlık derlenmiştir; derlemenin ağırlığı aromaterapi karışımlarındadır — oturma banyoları, alt karın kompresleri ve masaj yağları tariflerin büyük bölümünü oluşturur; yanlarında idrar söktürücü ve antiseptik çaylar yer alır. Tekrar eden droglar çay ağacı, lavanta, bergamot, sandal ağacı, servi ve palmarosa (aromaterapi tarafı) ile atkuyruğu, mısır püskülü, altınbaşak (Solidago virgaurea), ayıüzümü, ardıç, kızılcık (Vaccinium macrocarpon), maydanoz ve altınmühürdür (çay tarafı). Uyarılar bu başlıkta özellikle nettir ve bir kısmı uygulama yerine dairdir: masaj ile kompres karışımlarının cinsel organlara doğrudan uygulanmaması açıkça belirtilir. Süre sınırı ayrı bir maddedir — şikâyet birkaç gün içinde geçmezse, ateş veya bel ağrısı eklenirse hekime başvurulması istenir; gebelikte idrar yolu enfeksiyonunun daha ciddi seyredebileceği vurgulanır. Atkuyruğunda doz sınırı, ayıüzümünde mide yan etkisi, kurbağakaşığının taze hâlde zehirliliği ve bergamotta ışık duyarlılığı diğer kayıtlardır.