Huzursuz bağırsak sendromu
Nedir, neden olur
Nedir
Huzursuz bağırsak sendromu (irritabl bağırsak sendromu, hassas bağırsak sendromu veya spastik kolon), mide ve bağırsak sistemini etkileyen fonksiyonel bir işlev bozukluğudur [1, 2]. Dokularda ülseratif kolit veya Crohn hastalığında olduğu gibi iltihabi bir durum ya da organik bir hasar söz konusu değildir [1, 2]. Sindirim kanalındaki kas ve sinir yapılarının aşırı hassaslaşması nedeniyle, özellikle yemek yeme esnasında ve sonrasında rahatsızlıklara yol açtığı kaynaklarda ifade edilmektedir [2].
Neden olur
Hastalığın kesin nedeni tam olarak belirlenememiş olmakla birlikte, gelişiminde ve atakların tetiklenmesinde birçok faktörün rol oynadığı geçmektedir [2, 3]. Yüksek stres, duygusal gerilim, lif açısından yetersiz beslenme ve belirli gıdalara karşı gelişen hassasiyet rahatsızlığı tetikleyebilmektedir [1, 3]. Ayrıca düzensiz öğünler, hızlı yemek yeme alışkanlığı, geçirilmiş sindirim enfeksiyonları, antibiyotik kullanımı, sigara ve alkol tüketimi ile soğuk havanın da belirtileri artırabildiği aktarılmaktadır [3].
Nasıl seyreder
Hastalık genel olarak kramp şeklinde karın ağrısı, şiddetli şişkinlik, gaz birikimi, ishal veya kabızlık (ya da her iki durumun dönüşümlü yaşanması) ile seyreder [1-3]. Karında kramp ve ağrı hissi sıklıkla yemeklerden sonra yoğunlaşmakta; gaz çıkarma veya dışkılama ile geçici bir rahatlama sağlanabilmektedir [3, 4]. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilmekte, tekrarlayan ataklar kişilerin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmektedir [1, 2].
Ne zaman hekime gidilmeli
Süreçte açıklanamayan kilo kaybı, ateş, kansızlık (demir eksikliği), makattan kan gelmesi veya dışkıda kan görülmesi durumlarında derhal uzman bir hekime başvurulmalıdır [2, 4]. Ayrıca ağrı ve şikâyetlerin kişiyi gece uykusundan uyandırması, belirtilerin ilk kez 50 yaşın üzerinde ortaya çıkması ya da aile öyküsünde mide-bağırsak kanserleri, ülseratif kolit, Crohn veya çölyak hastalığı bulunması hâlinde ileri tıbbi tetkiklerin yapılması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [2, 4].
Geleneksel yaklaşım
Geleneksel ve fitoterapi kaynaklarında bu şikâyete genel yaklaşım; sindirim kanalındaki kasılmaları ve gaz birikimini hafifletmek, bağırsak motilitesini dengelemek ve sindirimi zorlaştıran ağır gıdaları kısıtlamak esasına dayanmaktadır [2, 5, 6]. Kaynaklarda, beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, hastanın kendisini sosyal ve duygusal olarak rahat hissetmesi ile stres yönetiminin bütüncül destek sürecindeki temel rolü öne çıkarılmaktadır [1, 2, 7].
Derlemenin özeti
Huzursuz bağırsak sendromu için 34 hazırlık derlenmiştir. Nane açık ara başı çeker — bahçe nanesi ve İngiliz nanesi uçucu yağları, hidrosolleri, çayı ve nane yağı kapsülü birçok biçimde verilir; rezene, lavanta, turunç çiçeği, kimyon ve papatya diğer tekrar eden malzemelerdir. Karnıyarık otu ve keten tohumu lif desteği olarak, enginar ve çuha çiçeği yağı ekstre olarak yer alır. Uyarılar: nane ve mentole hassasiyeti olanlar, reflüsü olanlar ve 12 yaşın altındaki çocuklar nane yağlı karışımları kullanmamalı; haricî karışımlar öncesi yama testi yapılmalıdır.
Hazırlanış ve uygulama
Hazırlık biçimleri
- Bahçe Nanesi ve İngiliz Nanesi Uçucu Yağ Karışımı (Dahilen Yağ Karışımı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Dahilen uçucu yağ karışımı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- İngiliz Nanesi ve Rezene Uçucu Yağ Karışımı (Dahilen Yağ Karışımı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Dahilen uçucu yağ karışımı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Bahçe Nanesi ve Rezene Uçucu Yağ Karışımı (Dahilen Yağ Karışımı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Dahilen uçucu yağ karışımı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Bahçe Nanesi Yağı ve İngiliz Nanesi Hidrosolü Karışımı (Dahilen Sıvı Karışım): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Dahilen sulu karışım.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Turunç Çiçeği ve Bahçe Nanesi Yağlı Katı Hindistan Cevizi Kremi (Haricen Krem): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj kremi.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Turunç Çiçeği, Bahçe Nanesi ve Badem Yağı Karışımı (Haricen Masaj Yağı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj yağı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Çoklu Uçucu Yağlı Hindistan Cevizi Krem Karışımı (Haricen Krem): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj kremi.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Rezene, Lavanta ve Bahçe Nanesi Yağlı Ayçiçek Yağı Karışımı (Haricen Masaj Yağı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj yağı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Fesleğen, Kimyon ve Sarı Kantaronlu Yağ Karışımı (Haricen Masaj Yağı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj yağı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Lavanta, Dereotu, Arnika ve Sarı Kantaron Yağ Karışımı (Haricen Masaj Yağı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj yağı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Lavanta, Nane, Reyhan, Papatya ve Zeytinyağı Karışımı (Haricen Masaj Yağı): [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5]
- Yöntem: Haricen masaj yağı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- İngiliz Nanesi Hidrosol Uygulaması (Dahilen / Haricen): [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular]
- Yöntem: Dahilen sulu karışım ve haricen masaj.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Ezilmiş Keten Tohumu Hazırlığı (Dahilen alım): [Tam Şifa]
- Yöntem: Dahilen ağız yoluyla alım.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Karnıyarık Otu Tohumu Hazırlığı (Dahilen alım): [Tam Şifa]
- Yöntem: Dahilen alım.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Suda Bekletilmiş Karnıyarık Otu Tohumu (Dahilen alım): [Tıbbi Bitkiler Atlası]
- Yöntem: Dahilen maserasyon / ıslatma.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Toz Edilmiş Karnıyarık Otu Tohumu (Dahilen alım): [A'dan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri]
- Yöntem: Dahilen toz alımı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Kimyon ve Nane Yağı Kapsülü (Dahilen Kapsül): [Tam Şifa]
- Yöntem: Dahilen enterik kapsül.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Standart Nane Yağı Kapsülü (Dahilen Kapsül): [Tam Şifa] [WHO Monographs on Selected Medicinal Plants]
- Yöntem: Dahilen enterik kapsül.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Nane Yaprağı Çayı (İnfüzyon): [Tam Şifa] [Tıbbi Bitkiler Atlası]
- Yöntem: İnfüzyon (Demleme).
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Papatya Çayı (İnfüzyon): [Tam Şifa] [Tıbbi Bitkiler Atlası]
- Yöntem: İnfüzyon (Demleme).
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Evening Primrose / Eşek Otu Yağı (Dahilen Kapsül): [Tam Şifa]
- Yöntem: Dahilen kapsül alımı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Enginar Yaprak Ekstresi (Dahilen Ekstre): [Tam Şifa]
- Yöntem: Dahilen kapsül veya sıvı form.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Papaya Sıvı Ekstraktı (Dahilen Ekstre): [Tam Şifa]
- Yöntem: Dahilen sıvı ekstrakt.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Biberiye Yaprağı Çayı ve Tentürü (Dahilen alım): [Tıbbi Bitkiler Atlası]
- Yöntem: Dahilen çay / tentür.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Kediotu Tentürü (Dahilen damlatma): [Tıbbi Bitkiler Atlası]
- Yöntem: Dahilen tentür.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Mayıs Papatyası ve Zencefil Tentürü Karışımı (Dahilen alım): [Tıbbi Bitkiler Atlası]
- Yöntem: Dahilen tentür karışımı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Karın Bölgesi Kuru Masaj Uygulaması (Haricen Masaj): [Tıbb-ı Nebevi'de Hacamat]
- Yöntem: Haricen el masajı.
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Çarkıfelek, Kediotu ve Oğulotu Çayı (İnfüzyon): [Tıbbi Çay Reçeteleri]
- Yöntem: İnfüzyon (Demleme).
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Anason, Rezene, Frenk Kimyonu ve Kişniş Çayı (İnfüzyon): [Tıbbi Çay Reçeteleri]
- Yöntem: İnfüzyon (Demleme).
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Kuşburnu (Rosa canina) [İyileştiren Bitkiler]
- Yöntem: Meyve özütü / Standart ilaç formu
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Tıbbi nane (Mentha x piperita) [İyileştiren Bitkiler]
- Yöntem: Bağırsakta çözünen özel kapsül
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Karnıyarık tohumu (Plantago psyllium) [İyileştiren Bitkiler]
- Yöntem: Müsilaj / Mekanik şişen lif preparatı
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Şahtere (Fumaria officinalis) [Culpeper's Complete Herbal]
- Yöntem: İnfüzyon (çay)
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
- Kırlangıçotu (Chelidonium majus) [Culpeper's Complete Herbal]
- Yöntem: Fitoterapi preparatı / Özüt
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
Uygulama
🔒 Ölçü ve hazırlanış abonelere açık.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Bahçe Nanesi ve İngiliz Nanesi Uçucu Yağ Karışımı: İngiliz nanesi veya mentol hassasiyeti olanlarda sersemlik, baş dönmesi, bulantı, çift görme, bilinç bulanıklığı/kaybı, bronş kasılması, solunum durması ve kalp ritminde düzensizlik görülebileceği uyarısı bulunur. Karaciğer hastalıkları, safra yolları iltihabı, mide salgısı azalması ve safra kesesi taşı olanlar kullanmamalıdır. Mide yanması, anüs çevresinde yanma, ağrılı idrar, bulanık görme, bulantı, kusma ve dış genital organ iltihaplanması yapabileceği kaydedilmiştir. 12 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- İngiliz Nanesi ve Rezene Uçucu Yağ Karışımı: İngiliz nanesi/mentol hassasiyeti olanlar ve anetol duyarlılığı olanlar kullanmamalıdır. Östrojene bağlı kanseri olanlar, endometriyozis hastaları, sara, şeker ve kanama hastaları ile düşük tansiyona sahip kişilerin kullanmaması gerekmektedir. Hormon tedavisi, HRT, doğum kontrol hapı ve kan sulandırıcı kullananlar almamalıdır. 2 haftadan uzun süre kullanılmamalı, 18 yaş altı genç ve çocuklarda uygulanmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Bahçe Nanesi ve Rezene Uçucu Yağ Karışımı: Solunum reaksiyonları ve anetol duyarlılığı riski vardır. Östrojene bağlı kanser, endometriyozis, sara, şeker, kanama hastaları ve düşük tansiyonu olanlar kullanmamalıdır. Hormon/HRT, doğum kontrol hapı ve kan sulandırıcı alanlar sakınmalıdır. 2 haftadan uzun kullanılmamalı, 18 yaş altı genç ve çocuklarda tüketilmemelidir [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Bahçe Nanesi Yağı ve İngiliz Nanesi Hidrosolü Karışımı: 12 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Turunç Çiçeği ve Bahçe Nanesi Yağlı Katı Hindistan Cevizi Kremi: Uygulamadan önce yama testi yapılmalıdır. Uygulama bölgesi güneş görecekse en az 12 saat doğrudan güneşten kaçınılmalıdır. 12 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır. Hindistan cevizi yağının rafine edilmemiş olması şarttır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Turunç Çiçeği, Bahçe Nanesi ve Badem Yağı Karışımı: Yama testi yapılması önerilir. Güneş görecek bölgelerde en az 12 saat doğrudan güneş ışığından kaçınılmalıdır. 12 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Çoklu Uçucu Yağlı Hindistan Cevizi Krem Karışımı: Yama testi yapılmalıdır. Ciltte tahriş riski taşır. Anetol duyarlılığı olanlar, östrojene bağlı kanseri olanlar, endometriyozis, sara, şeker, kanama hastaları, düşük tansiyonu olanlar, HRT, doğum kontrol hapı ve kan sulandırıcı alanlar kullanmamalıdır. Akneye yatkın ciltlerde komedon gelişimine yol açabilir. 2 haftadan uzun süre kullanılmamalı, 12 yaş altı çocuklarda uygulanmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Rezene, Lavanta ve Bahçe Nanesi Yağlı Ayçiçek Yağı Karışımı: Yama testi yapılmalıdır. Dermatit, tahriş ve ışık duyarlılığı oluşturabilir. Anetol duyarlılığı olanlar, östrojene bağlı kanser, endometriyozis, sara, şeker, kanama hastaları, düşük tansiyon hastaları, HRT/doğum kontrol hapı ve kan sulandırıcı alanlar kullanmamalıdır. Araç kullananlar refleksleri olumsuz etkilenebileceğinden sakınmalıdır. 2 haftadan uzun sürdürülmemeli, 18 yaş altı genç ve çocuklarda uygulanmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Fesleğen, Kimyon ve Sarı Kantaronlu Yağ Karışımı: Yama testi yapılmalıdır. Işığa duyarlılık oluşabileceği bildirilmiştir. 12 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Lavanta, Dereotu, Arnika ve Sarı Kantaron Yağ Karışımı: Yama testi yapılmalıdır. Işığa duyarlılık riski vardır. Uzun ve sık uygulamada deride hasar, zedelenme, egzama ve ödemli dermatit geliştirebilir; dermatit görülürse kullanım derhal kesilmelidir. 12 yaş altı çocuklarda kullanılmamalıdır [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- Lavanta, Nane, Reyhan, Papatya ve Zeytinyağı Karışımı: Yama testi yapılmalıdır. İngiliz nanesi ve mentol hassasiyeti olanlar kullanmamalıdır. Yüksek miktarda kullanımı merkezi sinir sistemi depresyonu ve solunum güçlüğüne neden olabilir [A'dan Z'ye Aromaterapi Karışımları - 5].
- İngiliz Nanesi Hidrosol Uygulaması: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [A'dan Z'ye Tıbbi Yağlar ve Aromatik Sular].
- Ezilmiş Keten Tohumu: Tüketim sırasında bol su içilmesi gerektiği vurgulanmaktadır [Tam Şifa].
- Karnıyarık Otu Tohumu (Tam Şifa): Tüketim boyunca mutlaka bol su alınması şarttır [Tam Şifa].
- Suda Bekletilmiş Karnıyarık Otu Tohumu (Tıbbi Bitkiler Atlası): Başka bir ilaç alındığı takdirde, ilaç alımını takip eden 1 saat boyunca bu bitkinin tüketilmemesi gerektiği bildirilmiştir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
- Toz Edilmiş Karnıyarık Otu Tohumu (A'dan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri): İçerdiği müsilajın ilaç emilimini azaltabilmesi nedeniyle diğer ilaçlarla arasında en az 1 saat (tercihen 2 saat) süre bırakılması şarttır. Aşırı duyarlı kişilerde, bağırsak tıkanıklığı, insülin ayarı zor şeker hastalarında ve 6 yaşın altındaki çocuklarda kullanılmamalıdır. Hamilelik ve emzirme döneminde önerilmemektedir [A'dan Z'ye Bitki-İlaç Etkileşimleri].
- Kimyon ve Nane Yağı Kapsülü: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tam Şifa].
- Standart Nane Yağı Kapsülü: Safra kanalı tıkanıklığı, safra kesesi iltihabı ve ağır karaciğer hasarı olanlarda kontrendikedir. Mide yanması oluşturabilir [WHO Monographs on Selected Medicinal Plants].
- Nane Yaprağı Çayı: Kaynakta bu kullanım için özel bir uyarı geçmemektedir [Tam Şifa].
- Papatya Çayı: Sürekli kullanılmamalı, saman nezlesine karşı alerji potansiyeli olan kişilerde tüketilmemelidir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
- Evening Primrose / Eşek Otu Yağı: Epilepsi ve manik depresyon tedavisi gören kişilerin kullanması önerilmez [Tam Şifa].
- Enginar Yaprak Ekstresi: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tam Şifa].
- Papaya Sıvı Ekstraktı: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tam Şifa].
- Biberiye Yaprağı Çayı ve Tentürü: Hafif ishale neden olabileceği, ishal görüldüğünde dozun azaltılması veya kullanımın kesilmesi gerektiği uyarısı yer alır [Tıbbi Bitkiler Atlası].
- Kediotu Tentürü: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
- Mayıs Papatyası ve Zencefil Tentürü Karışımı: Papatya sürekli kullanılmamalıdır. Saman nezlesi alerjisi riski olan kişilerin kullanmaması gerekmektedir [Tıbbi Bitkiler Atlası].
- Karın Bölgesi Kuru Masaj Uygulaması: Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Tıbb-ı Nebevi'de Hacamat].
- Çarkıfelek, Kediotu ve Oğulotu Çayı: Çocukların erişemeyeceği yerlerde tutulmalıdır [Tıbbi Çay Reçeteleri].
- Anason, Rezene, Frenk Kimyonu ve Kişniş Çayı: Anason ve rezeneye aşırı hassasiyeti olanlar kullanmamalıdır. Birkaç hafta gibi uzun süre veya aşırı miktarlarda (litrelerce) içilmemelidir [Tıbbi Çay Reçeteleri].
- Kuşburnu (Rosa canina): Ciddi bir yan etki bildirilmediği, hassas kişilerde alerji ve hafif mide-bağırsak şikâyetlerinin görülebileceği aktarılmaktadır. Diğer ilaçlarla etkileşim riskini azaltmak adına kuşburnu kullanımı ile diğer ilaçların alınması arasında 2 saatlik bir süre bırakılması önerilmektedir [İyileştiren Bitkiler].
- Tıbbi nane (Mentha x piperita): Tıbbi nane çayının reflü şikâyeti olan kişilerce kullanılması önerilmemektedir. Nane yağının fazla miktarda ve çok sık kullanılması durumunda hassas kişilerde cilt ve mukoza üzerinde tahrişe yol açabileceği uyarısı bulunmaktadır [İyileştiren Bitkiler].
- Karnıyarık tohumu (Plantago psyllium): Bağırsak gazı oluşumuna yol açabileceği, birlikte alınan ilaçların (özellikle hayati öneme sahip kalp ilaçlarının) emilimini engelleyebileceği belirtilmektedir. İrite bağırsak sendromu hastalarında ve lifli gıdalarla sorun yaşayanlarda dikkatli kullanılması gerektiği, rektal ameliyatlardan sonra kullanımının sakıncalı olduğu bildirilmektedir [İyileştiren Bitkiler]. Genel olarak prebiyotik bileşenlerin de irite bağırsak sendromu hastalarında dikkatli kullanılması uyarısı yapılmaktadır [İyileştiren Bitkiler].
- Şahtere (Fumaria officinalis): Kaynaklarda özel bir uyarı geçmemektedir [Culpeper's Complete Herbal].
- Kırlangıçotu (Chelidonium majus): En az 50 vakada karaciğer toksisitesi (zehirlenmesi) ile ilişkilendirilmiş olup Avrupa İlaç Ajansı (EMA) tarafından kullanımının engellenmesi tavsiye edilmiştir [Culpeper's Complete Herbal].