Hazımsızlık

Dyspepsia

Nedir, neden olur

Nedir

Hazımsızlık veya tıp dilindeki adıyla dispepsi, sindirim sisteminin normal ve sağlıklı bir şekilde işlevini yerine getirememesi sonucunda ortaya çıkan, genellikle üst karın bölgesinde yoğunlaşan rahatsızlık hissidir [1, 2]. Kendi başına bağımsız bir hastalık olmaktan ziyade, sindirim sistemindeki çeşitli işlevsel aksaklıkların veya altta yatan başka organik rahatsızlıkların bir belirtisi olarak kabul edilmektedir [2]. Bu şikâyet, bireyin günlük yaşam kalitesini doğrudan etkileyen oldukça yaygın bir durumdur [2].

Neden olur

Kaynaklarda hazımsızlığın çok çeşitli faktörlere bağlı olarak gelişebileceği belirtilmektedir [1, 2]. Ağır ve aşırı miktarda yemek yemek, gıdaları yeterince çiğnemeden hızlıca yutmak, çok yağlı, acılı veya kızartılmış besinler tüketmek en yaygın sebepler arasındadır [1-3]. Bunun yanı sıra günlük yaşamdaki stres, yoğun yorgunluk, üzüntü, hareketsizlik, sigara ve alkol tüketimi ile yemeklerin hemen ardından soğuk su içilmesi de sindirimi yavaşlatır [1, 2]. Ayrıca gastrit, reflü, ülser, safra kesesi bozuklukları ile aspirin veya kortizon gibi bazı ilaçların kullanımı da bu duruma yol açabilir [2, 4].

Nasıl seyreder

Hazımsızlık süreci genellikle yemeklerden kısa bir süre sonra midede dolgunluk, erken doyma, şişkinlik ve gerginlik hissiyle başlar [1, 2]. Bireyde sık sık geğirme ihtiyacı, mide bölgesinde yanma, ekşime veya kramplar şeklinde ağrılar görülür [1, 2]. Rahatsızlığın ilerleyen aşamalarında kabızlık, halsizlik, uykusuzluk, ağızda paslı tat, baş dönmesi, geğirmeyle birlikte ağza acı veya ekşi su gelmesi gibi belirtiler de tabloya eklenebilir [1, 3, 5]. Sindirim tam olarak gerçekleşmediğinde midede oluşan gazın kalbe baskı yapmasıyla çarpıntı hissi dahi gözlenebilir [1, 6].

Ne zaman hekime gidilmeli

Hazımsızlık şikâyetlerinin inatçı bir hal alması durumunda mutlaka tıbbi değerlendirme yapılması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [1, 2]. Özellikle inatçı kusmalar, kusmukta veya dışkıda kan görülmesi, dışkının kömür siyahı bir renk alması, açıklanamayan kilo kaybı, iştah kaybı ve yutma güçlüğü gibi acil belirtiler varsa vakit kaybetmeden hekime gidilmelidir [2]. Ayrıca kırk yaşın üzerindeki kişilerin hayatlarında ilk defa inatçı hazımsızlık yaşaması durumunda altta yatan sebeplerin endoskopi gibi tetkiklerle araştırılması önerilmektedir [2].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında, hazımsızlığın tüm hastalıkların temelini oluşturan metabolik atık ve birikintilerin baş sebebi olduğu kabul edilmekte; tedavinin ilk adımı olarak beslenmenin sadeleştirilmesi ve açlık (perhiz) uygulamaları öne çıkmaktadır [4, 7, 8]. Sindirimi düzenlemek amacıyla midedeki soğuk veya sıcak mizacı dengeleyici, hazmı kolaylaştırıcı ve mideyi kuvvetlendirici aromatik bitkilerden faydalanılması gerektiği belirtilmektedir [9-11]. Ayrıca inatçı vakalarda sindirim yollarının temizlenmesi amacıyla planlı kusma veya müshil gibi arındırma yöntemlerine başvurulduğu kaynaklarda geçmektedir [9, 12, 13].

Derlemenin özeti

Hazımsızlık için 77 hazırlık toplanmıştır; dekoksiyon ve yağ karışımları öne çıkar, toz terkipler ve şuruplar onları izler. Baskın bitki grubu acı ve aromatik sindirim uyarıcılarıdır: zencefil (Zingiber officinale), rezene (Foeniculum vulgare), pelinotu (Artemisia absinthium), sarı centiyan (Gentiana lutea), melekotu (Angelica archangelica), papatya, nane ve melisa; bunlara karabiber, tarçın, kakule, kimyon gibi baharatlar ile geleneksel macun terkipleri (El-Trifelü'l-Kebir, Abaza Macunu) eşlik eder. Klasik mizaç anlayışına göre düzenlenmiş terkipler ile modern bitkisel çay karışımları aynı başlıkta yan yana durur. Uyarılar belirli droglarda yoğunlaşır: meyan kökünün (Glycyrrhiza glabra) tansiyon ve potasyum üzerindeki etkisi ile günlük doz sınırı, pelinotundaki tuyon nedeniyle uçucu yağının sinir sistemi riski, melekotunun ışık duyarlılığı yapması ve nanenin aralıksız kullanım süresi. Acı madde içeren karışımların mide ve onikiparmak bağırsağı ülserinde kullanılmaması, uçucu yağların ise mutlaka taşıyıcı yağla seyreltilmesi kaynakların ortak şartıdır.