Gut

Gout

Nedir, neden olur

Nedir

Gut (nikris veya damla hastalığı), kanda ürik asit seviyesinin aşırı yükselmesi sonucu bu asidin eklemlerde ve böbreklerde kristalleşerek birikmesiyle ortaya çıkan metabolik ve romatizmal bir rahatsızlık olarak kaynaklarda tarif edilmektedir [1-4]. Genellikle tek bir eklemi, sıklıkla da ayak başparmağını etkileyen bu durumun eklem çevresinde şiddetli iltihabi reaksiyonlara neden olduğu belirtilmektedir [1, 2, 5]. Halk arasında tarih boyunca "kralların hastalığı" veya "zengin hastalığı" olarak da adlandırıldığı geçmektedir [1, 6].

Neden olur

Vücuttaki protein metabolizmasının son ürünü olan ürik asidin yapımının artması ya da böbreklerden atılımının azalması kandaki seviyesini yükseltmektedir [1-4]. Aşırı miktarda kırmızı et, sakatat veya pürin yönünden zengin gıdaların tüketilmesi, alkol kullanımı, şişmanlık, genetik yatkınlık, kronik böbrek yetmezliği ile idrar söktürücü gibi bazı ilaçların kullanımı bu birikimi tetikleyen başlıca etkenler arasında gösterilmektedir [1, 2, 4].

Nasıl seyreder

Hastalığın akut atak, ara dönem ve ilerlemiş kronik tofüslü dönem olmak üzere üç evrede seyrettiği kaynaklarda geçmektedir [1]. Akut atakların genellikle pürinden zengin ağır bir yemek ya da alkol tüketiminin ardından sabaha karşı aniden başlayan, uykudan uyandıracak kadar şiddetli eklem ağrısı, şişlik, parlak kırmızı renk değişimi ve hareket kısıtlılığıyla kendisini gösterdiği bildirilmektedir [1, 2, 4]. Tedavi edilmediğinde atakların sıklaştığı ve eklem çevresinde "tofüs" denilen birikintilerin oluşabildiği belirtilmektedir [1, 2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Eklem bölgesinde ani başlayan, uykudan uyandıran ve dokunulmayacak kadar hassas ağrılar, belirgin şişlik, kızarıklık veya lokal ateş artışı gözlemlendiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurulması gerektiği belirtilmektedir [1, 7, 8]. Bunun yanı sıra bel ve karın bölgesinde böbrek tutulumuna işaret eden sancılar belirdiğinde de bir hekim değerlendirmesinin şart olduğu kaynaklarda geçmektedir [1].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında bu şikâyete yaklaşımda öncelikle pürinden zengin gıdalardan ve alkolden uzak durmayı öngören sıkı bir gıda rejimi (perhiz) ile yatak istirahati tavsiye edilmektedir [2, 7, 8]. Vücuttaki ürik asit birikimini azaltmak amacıyla idrar söktürücü çayların tüketilmesi ve eklemlerdeki şiddetli ağrıları hafifletmek için harici ılık veya sıcak kompres uygulamalarının yapılması genel bir yaklaşım olarak kaynaklarda geçmektedir [1, 7-9].

Derlemenin özeti

Gut için 50 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar ve eklem üzerine uygulanan lapalar başı çeker. İdrar yoluyla atılımı artırmayı hedefleyen çaylar bir küme oluşturur — kereviz (Apium graveolens), mısır püskülü, hindiba, çilek kökü, fındık yaprağı, devekulağı, şeytantırnağı — ikinci küme ise ağrılı eklek üzerine konan lapalardır: keten tohumu ve hardal, arpa unu ve sirke, taze beyaz peynir, meşe palamudu, kına. Çiğdem (Colchicum autumnale) derlemede birden çok tarifte geçer ve bu, başlığın en dikkat gerektiren yanıdır: kolşisin gut tedavisinin tarihsel temeli olmakla birlikte bitki oldukça zehirlidir; kaynaklar bunu açık bir uyarı olarak kaydeder. Beslenme kısıtı bu başlıkta tarifin kendisi kadar öne çıkar; pürin bakımından zengin gıdalardan kaçınma ayrı bir madde hâlinde verilmiştir. Diğer uyarılar mahmude otunun (Convolvulus scammonia) sertliği, iltihaplı atak sırasında ekleme aşırı sıcak uygulanmaması, aspirin ile bazı idrar söktürücülerin kandaki ürik asidi etkilemesi ve afyon içeren klasik terkiplerin riskidir.