Guatr

Goiter

Nedir, neden olur

Nedir

Guatr, gırtlağın hemen önünde yer alan, kelebek şeklindeki tiroit (kalkan) bezinin tümöral veya iltihabi olmayan büyümesi durumudur [1-3]. Halk arasında "guşa" veya "cedre" olarak da bilinen bu rahatsızlık, tıp literatüründe "struma" veya "diffüz/nodüllü tiroit büyümesi" olarak adlandırılmaktadır [4, 5]. Büyüyen bez, dışarıdan gözle görülebilen ve yutkunmakla aşağı yukarı hareket eden bir şişlik şeklinde boyun ortasında belirginleşir [1, 4].

Neden olur

Guatrın en yaygın nedeni, tiroit hormonu sentezi için gerekli olan iyot mineralinin yetersiz alımıdır [1, 3, 4]. Vücuda yeterli iyot girse bile, hormon sentez aşamalarındaki kalıtsal veya sonradan gelişen enzim eksiklikleri de bezin büyümesini tetikleyebilir [3]. Kaynaklarda selenyum eksikliği, kimyasal maruziyetler (sentetik parfümler, deterjanlar) [6, 7], genetiği değiştirilmiş gıdalar [6, 8] ve lahana, turp gibi bazı guatrojenik besinlerin yoğun tüketimi de tiroit bezinin dengesini bozan etkenler arasında sayılmaktadır [1, 9].

Nasıl seyreder

Guatr, tiroit bezinin yaygın biçimde büyümesiyle (diffüz) ya da içinde yumruların oluşmasıyla (nodüllü) seyretmektedir [4, 5, 10]. Yaygın büyümelerde genellikle fonksiyon bozukluğu görülmezken, nodüllü yapılarda tiroit bezinin az çalışması (hipotiroidi) veya çok çalışması (hipertiroidi) gibi hormon düzensizlikleri gelişebilir [5]. Bu süreçte boyunda sıkışma, boğazlı kazak veya kolye takamama [11], özellikle geceleri nefes darlığı ve kuru öksürük görülebilir [4]. Metabolizmanın etkilenmesiyle halsizlik, kilo dalgalanmaları ve sinirlilik tabloya eşlik edebilir [1, 5, 10].

Ne zaman hekime gidilmeli

Boyun bölgesinde yutkunurken hareket eden bir kitle veya şişlik fark edildiğinde ayırıcı tanı için derhal uzman bir hekime başvurulmalıdır [2]. Özellikle nodüllerin iyi veya kötü huylu olma niteliğini belirlemek [10], yutma ve nefes alma güçlüğü yaşamak, ses kısıklığı veya ses kalınlaşması gibi baskı belirtileriyle karşılaşmak acil tıbbi değerlendirme gerektirir [1, 4, 12]. Tiroit hormonlarındaki aşırı dalgalanmaların yol açabileceği şiddetli kalp çarpıntısı, kontrolsüz zayıflama veya derin uyuşukluk durumlarında da mutlaka tıbbi destek alınmalıdır [10, 12].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında, tiroit hastalıkları ve guatrın sadece lokal bir organ büyümesi değil; metabolik atıklar, kimyasal maruziyetler, mizaç özellikleri ve manevi dengesizliklerle ilişkili sistemik bir sorun olduğu belirtilmektedir [6, 13-15]. Bu yaklaşımlarda, vücuttaki toksik yükün azaltılması, doğal beslenmeye geçilmesi ve karaciğer ile böbrek fonksiyonlarının desteklenmesi temel iyileşme adımları olarak kabul edilmektedir [5, 13, 16, 17]. Ayrıca kaynaklarda, hormonal ve yapısal dengenin yeniden inşasında sülük tedavisi ile kupa (hacamat) uygulamalarının önemli birer destekleyici yöntem olarak kullanıldığı geçmektedir [5, 13, 17].

Derlemenin özeti

Guatr için 40 hazırlık derlenmiştir; boyun bölgesine uygulanan yağlar, kompresler ve lapalar öndedir, içten alınan çaylar ikinci sırada kalır. Tekrar eden droglar yoğurt otu (Galium aparine / Galium verum), sıraca otu (Scrophularia nodosa), sinirli ot, ebegümeci, ceviz iç perdesi, ısırgan ve atkuyruğudur; modern katmanda ashwagandha (Withania somnifera), forskolin (Coleus forskohlii) ve kahverengi deniz yosunu takviyeleri bulunur. Derlemenin önemli bir özelliği, tariflerin tiroit fonksiyonuna göre ayrılmış olmasıdır: hipotiroidi ve hipertiroidi için farklı karışımlar verilmiştir. Uyarılar bu ayrımı izler ve tiroit hastalığında yanlış tarafı seçmenin zararlı olabileceğini gösterir: kurtayağı (Lycopus) içeren preparatların tiroit ilacı kullananlarda kısıtı, ashwagandhanın hormon ilaçlarıyla etkileşimi, forskolinin tansiyonu düşürmesi belirtilir. İyot dozunda hem eksikliğin hem fazlalığın zararlı olması ile lahana, turp ve şalgam gibi guatrojenik besinlerin sınırlanması ayrı maddeler hâlinde kaydedilmiştir.