Gastrit

Gastritis

Nedir, neden olur

Nedir

Gastrit, midenin iç yüzeyini döşeyen koruyucu mukoza tabakasının iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır [1-3]. Halk arasında mide iltihabı veya mide nezlesi olarak da adlandırılan bu durum, mide duvarının asit hasarına karşı kendini savunmasını sağlayan koruma mekanizmalarının bozulmasıyla karakterizedir [1, 2]. Akut olarak aniden başlayabileceği gibi, uzun süreli kronik bir süreç halinde de seyredebilmektedir [2].

Neden olur

Gastritin gelişiminde pek çok farklı faktör rol oynamaktadır. Kaynaklarda, en yaygın nedenlerin başında Helicobacter pylori bakterisinin yol açtığı enfeksiyonlar gelmekle birlikte; düzensiz beslenme düzeni, yemekleri çok hızlı ve yeterince çiğnemeden yutma alışkanlığı, aşırı kuru, sert, baharatlı, hamurlu ve tatlı gıdaların sıklıkla tüketilmesi tetikleyici etkenler arasında sayılmaktadır [1, 2, 4]. Ayrıca aspirin, ibuprofen gibi mideyi tahriş eden ağrı kesici ilaçların yoğun kullanımı, alkol, sigara, aşırı çay ve kahve tüketimi, stres ile safra kesesi, karaciğer veya kalp rahatsızlıkları da mide iç zarlarını tahriş ederek gastrite zemin hazırlayabilmektedir [1-4].

Nasıl seyreder

Rahatsızlık genellikle mide ağrısı, yanma, ekşime, bulantı, bazen kusma ve iştahsızlık gibi şikâyetlerle seyreder [1-4]. Hastalarda baş ağrısı, baş dönmesi, dilde beyaz bir pas tabakası oluşumu ve genel yorgunluk hissi görülebilmektedir [1, 3, 4]. Gastritte ağrılar özellikle yemeklerden sonra belirginleşebilmekte ve midenin üst kısmına dışarıdan bastırıldığında hassas bir ağrı hissedilmektedir [1-3]. Belirtilerin özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında artış gösterme eğiliminde olduğu kaynaklarda belirtilmektedir [1, 3, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Mide ağrısı veya bulantı şikâyetlerinin bir iki gün içinde geçmemesi durumunda mutlaka uzman bir hekime başvurulmalıdır [5, 6]. Özellikle kahve telvesi şeklinde kusma, dışkının siyaha veya katran rengine dönmesi gibi mide kanaması şikâyetleri baş gösterdiğinde; ani tansiyon düşüşü, hızlı nabız, soğuk terleme, şiddetli baş dönmesi veya bıçak saplanır tarzda ani gelişen şiddetli karın ağrılarında vakit kaybetmeden acil tıbbi yardım alınmalıdır [2, 7, 8].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında, gastrit şikâyetlerinin yönetiminde öncelikle hastalığı ortaya çıkaran temel hazırlayıcı faktörlerin ortadan kaldırılması gerektiği vurgulanmaktadır [1, 3, 4]. Bu doğrultuda sıkı bir diyet (perhiz), zihinsel ve bedensel istirahat ile yemeklerin yavaş ve çok çiğnenerek tüketilmesi öncelikli kaideler olarak kabul edilmektedir [1, 3, 4, 9]. Mide zarlarını tahriş edebilecek maddelerden kaçınılması ve mukozayı koruyup yatıştıracak genel önlemlerin alınması esasına dayalı bir yaklaşım sergilenmektedir [1, 4, 10].

Derlemenin özeti

Gastrit için 61 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyon başlıca yöntemdir, yağlar, tozlar ve lapa uygulamaları onu izler. Bitki seçimi iki gruba ayrılır: yatıştırıcı-örtücü droglar — keten tohumu (Linum usitatissimum), damla sakızı (Pistacia lentiscus), papatya (Matricaria recutita), aynısafa (Calendula officinalis), meyan kökü ve hatmi — ve mide salgısını uyaran acı droglar — pelinotu (Artemisia absinthium) ve eğir kökü (Acorus calamus). Sarı kantaron (Hypericum perforatum), çemen (Trigonella foenum-graecum), zencefil ve tarçın ile lahana-havuç-bal gibi gıda kökenli karışımlar sık tekrar eder. Kaynakların neredeyse tamamı perhizi tarifin kendisi kadar önemli sayar; ağır, kuru, hamur işi, acı ve baharatlı gıdalardan kaçınma bağımsız bir başlık hâlinde geçer. Uyarılar aspirin ve ibuprofen benzeri ilaçların mide zarını tahriş etmesi, meyan kökünde süre ve tansiyon sınırı, zencefilin safra artırıcı etkisi, acı drogların hassas kişilerde asit artışı yapması ve eğirotunun bazı ilaçların etki süresini uzatması çevresinde toplanır.