Fıtık

Hernia

Nedir, neden olur

Nedir

Omurga hattını oluşturan omur kemikleri arasında, hareketliliği ve esnekliği sağlayan kıkırdak yapılı disklere rastlanmaktadır [1, 2]. Bu disklerin koruyucu dış katmanının zayıflaması veya yırtılması sonucunda, iç kısımdaki yumuşak dokunun dışarıya doğru taşmasına fıtık (herni) adı verilir [2]. Bu durum bel bölgesinde gerçekleştiğinde bel fıtığı, boyun omurlarında oluştuğunda ise boyun fıtığı olarak tanımlanmaktadır [1]. Dışarı sarkan disk dokusu, yakınındaki sinir köklerine veya omuriliğe baskı yaparak ağrı, uyuşukluk ve fonksiyonel bozukluklara zemin hazırlar [1, 3].

Neden olur

Kaynaklara göre disklerin esnekliğini yitirmesinde; yanlış duruş ve oturma pozisyonları, hareketsiz bir yaşam tarzı ve yaşlanmaya bağlı kireçlenmeler önemli rol oynar [1, 2, 4]. Ağır yük kaldırmak, ani ve dengesiz hareketler yapmak, aşırı kilo ve sürekli aynı pozisyonda çalışmak omurga üzerindeki basıncı artırarak fıtık oluşumunu tetikler [2, 4]. Boyun bölgesinde ise yüksek yastık kullanımı, baş üstünde yük taşıma, telefonu boyna sıkıştırma ve boyun kaslarının güçsüzlüğü fıtığa yol açan başlıca etkenler arasında sayılmaktadır [3]. Ayrıca iç organlardaki bazı kronik rahatsızlıkların da omurga sağlığını dolaylı olarak etkileyebildiği belirtilmektedir [1, 2].

Nasıl seyreder

Fıtık genellikle bel veya boyun bölgesinde yerel bir ağrıyla başlar ve zamanla sinirlerin ulaştığı hattı takip ederek yayılır [1, 2]. Bel fıtığında ağrı kalçadan başlayıp bacak ve ayaklara kadar inebilir; buna uyuşma, keçelenme, karıncalanma ve batma hissi eşlik eder [2, 4]. Boyun fıtığında ise ağrı omuzlara ve kollara vurur; ellerde hissizlik, uyuşma ve kuvvet kaybı şeklinde kendini gösterir [3]. Hareket kabiliyetinde kısıtlanma ve eğilip bükülürken kesik kesik sızlamalar da seyrin parçasıdır [4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Fıtık şikâyetlerinde, ilerleyici kas güçsüzlüğü (düşük ayak, kollarda veya ellerde belirgin kuvvet kaybı) ve kalıcı duyu kusurları geliştiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır [2, 3]. Özellikle idrar veya dışkı kaçırma, tutamama gibi ciddi sinir hasarına işaret eden acil durumların varlığında cerrahi veya tıbbi müdahale gerekebilir [2]. Ağrıların istirahate rağmen geçmemesi ve günlük yaşam standartlarını tamamen düşürmesi durumunda da profesyonel tıbbi destek alınmalıdır [2, 4].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel tıp ve fitoterapi kaynaklarında fıtık şikâyetleri; yanlış beslenme alışkanlıkları, iç organ fonksiyonlarındaki aksamalar ve vücutta biriken atık maddelerin omurga dokularında yol açtığı esneklik kaybı ve tıkanıklıklar ile ilişkilendirilmektedir [1, 5, 6]. Bu doğrultuda geleneksel ekollerde süreç; genel vücut temizliği vasıtasıyla toksinlerin uzaklaştırılması ve lokal dolaşımı düzenleyici geleneksel dış uygulamalarla bölgedeki sinir baskısının hafifletilmesi üzerine kuruludur [1, 5, 6]. Kaynaklarda bu bütünsel yaklaşımların vücudun kendi kendini onarma sistemini desteklediği geçmektedir [1, 6, 7].

Derlemenin özeti

Fıtık için 32 hazırlık derlenmiştir — derlemenin en dar başlıklarından biridir. Lapalar ve yakılar öndedir, bunları yağlar, buğular ve kaynatmalar izler; tariflerin neredeyse tamamı fıtık bölgesine dıştan uygulanır. Tekrar eden malzemeler büzücü droglardır: nar kabuğu (Punica granatum), mazı, servi kozalağı (Cupressus sempervirens), damla sakızı, mür, akasya ve kardeşkanı; yanlarında papatya, kimyon, defne yağı, bakla unu ve bal taşıyıcı olarak kullanılır. Çocuk fıtığı için ayrı bir yakı tarifi vardır. Bu başlıkta dikkat edilmesi gereken nokta, tariflerin hiçbirinin fıtığı anatomik olarak onarmadığıdır; kaynakların kendisi de ağırlığı korunmaya verir. Uyarılar bunu yansıtır: ağır kaldırmaktan, ıkınmaktan ve öksürüğü zorlamaktan kaçınma ilk sırada gelir. Zakkum yaprağı lapasının bölgede uzun süre bırakılmaması, çocuk yakısında organların korunması, alkollü kompreslerin cildi yakmaması ve ağır böbrek rahatsızlığı olanlarda belirli reçetelerden kaçınma diğer kayıtlardır; kupa uygulamasının doğrudan fıtık noktasına yapılmaması ayrıca belirtilmiştir.