Felç

Apoplexy

Nedir, neden olur

Nedir

Felç (inme, nüzul veya apopleksi), beyin kan damarlarının ani bir şekilde tıkanması ya da yırtılarak kanaması sonucunda beyin dokusunda hasar gelişmesiyle ortaya çıkan klinik bir tablodur [1]. Oksijensizliğe ve besin yetersizliğine yalnızca birkaç dakika dayanabilen beyin hücrelerinin hasar görmesiyle vücut fonksiyonlarında kayıplar yaşanır [2, 3]. Sağ beyin yarım küresindeki bir hasar vücudun sol tarafını, sol beyindeki bir hasar ise sağ tarafını etkileyerek zıt yönde inmeye neden olmaktadır [1].

Neden olur

İnme tablosuna genellikle damar sertliği (arterioskleroz) zemininde gelişen pıhtılaşmalar veya kalpten ya da büyük damarlardan koparak beyne giden pıhtıların (emboli) kan akışını engellemesi yol açar [1, 4]. Tıbbi kaynaklarda yüksek tansiyon, şeker hastalığı, yüksek kolesterol, kalp kapakçık rahatsızlıkları, kalpteki ritim bozuklukları, sigara ve alkol kullanımı, obezite ve doğum kontrol hapı gibi hormon tedavilerinin yanı sıra aşırı stres ve hareketsiz yaşamın felç riskini artıran temel unsurlar olduğu aktarılmaktadır [1, 2, 5].

Nasıl seyreder

Felç ani ve dramatik bir başlangıç gösterir [1, 4]. Vücudun tek bir tarafında, yüzde, kolda veya bacakta ani başlayan duyu ve güç kaybı en tipik seyir şeklidir [1, 4]. Bununla birlikte konuşmada ani bozulma veya konuşamama, söyleneni anlayamama, ağız köşesinin bir tarafa kayması, ani görme kayıpları veya çift görme, şiddetli baş dönmesi, yutma güçlüğü ve denge kaybı gibi belirtiler seyre eşlik edebilir [1-4]. Bazı vakalarda düşme veya kafa çarpması olmaksızın aniden gelişen bilinç kaybı da gözlemlenebilir [1, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Yukarıda belirtilen ani uyuşma, güç kaybı, konuşma veya görme bozukluğu gibi şikayetler ortaya çıktığında, bu belirtiler birkaç dakika içinde kendiliğinden geçse dahi vakit kaybetmeden en yakın acil servise başvurulmalıdır [1, 2, 4]. Beyin hücrelerinin oksijensizliğe tahammülünün çok sınırlı olması nedeniyle, özellikle ilk altı saat içinde yapılacak acil tıbbi müdahalenin ve pıhtı çözücü tedavilerin hayat kurtarıcı olduğu ve kalıcı sakatlıkları büyük ölçüde önlediği vurgulanmaktadır [1, 2, 6].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel tıp ve fitoterapi kaynaklarında felç (sekte, fâlic, nüzul), genellikle vücutta biriken soğuk ve nemli hıltların (özellikle yoğun balgamın) ya da kan fazlalığının (imtila) beyindeki yaşamsal ruhun yollarını tıkamasıyla açıklanmaktadır [7-9]. Bu kaynaklarda genel tedavi mantığı; beslenmenin azaltılması (açlık/oruç uygulamaları), kan alma (hacamat/sülük tedavileri) ve vücuttaki zararlı maddelerin uzaklaştırılması (tenkiye) yoluyla tıkanıklıkların açılması üzerinedir [10-13]. Ayrıca, sistemin aşırı uyarılmasını önlemek amacıyla hastanın sükunet içinde kıpırdamadan dinlendirilmesi ve sindirimi kolay, hafif gıdalarla beslenmesi de genel yaklaşımlar arasında yer almaktadır [10, 13, 14].

Derlemenin özeti

Felç için 84 hazırlık derlenmiştir; masaj ve ovma yağları açık ara öndedir, bunları merhemler, kaynatmalar, lapalar ve banyolar izler. Tekrar eden droglar çörek otu (Nigella sativa), defne yağı, karabiber, biberiye, lavanta, sarı kantaron, melisa, kekik, kereviz ve akırkarhadır (Anacyclus pyrethrum); ökseotu çayı kürü ile Çin tıbbının Bu Yang Huan Wu Tang ve Qian Zheng San formülleri içten alınan hazırlıklar arasındadır. Yüz felci için ayrı tarifler verilmiştir. Klasik metinlerin bu başlıktaki uyarıları özellikle dikkat çekicidir ve bugün de anlamlıdır: İbn-i Sina, hastalığın ilk günlerinde güçlü ısıtıcı uygulamalara acele edilmemesini, ilaçların felçli organın üzerine değil sinirin kaynağına uygulanmasını, aşırı sıcak uygulamaların zarar verebileceğini ve sinir kesiğine bağlı felçlerin bu yöntemlerle düzelmeyeceğini açıkça belirtir. Banyo uygulamalarında kalp bölgesinin su seviyesinin üstünde tutulması, alkollü kompreslerin cildi yakması ve organ nakli ile hemofili hastalarında hacamat yasağı diğer kayıtlardır.