Düşük tansiyon

Hypotension

Nedir, neden olur

Nedir

Tansiyon, dolaşımdaki kanın atardamar duvarlarında oluşturduğu basınç gücü olarak tanımlanır [1, 2]. Tıbbi literatürde hipotansiyon adıyla anılan tansiyon düşüklüğü, genel olarak büyük (sistolik) kan basıncının 90 mmHg, küçük (diyastolik) kan basıncının ise 60 mmHg değerlerinin altına inmesi durumudur [2, 3]. Gençlerde, çocuklarda veya düzenli spor yapanlarda bu düşük seviyeler normal kabul edilebilse de, normal şartlarda vücut dokularına ve beyne giden kan akışının yetersiz kaldığına işaret edebilmektedir [1-3].

Neden olur

Tansiyon düşüklüğü, vücudun akut ya da kronik olarak susuz kalmasıyla doğrudan ilişkilidir; ishal, kusma, aşırı terleme, sıcak çarpması veya yoğun idrar söktürücü kullanımı gibi su-tuz kaybına yol açan durumlar tansiyonu düşürür [2]. Bunun yanı sıra büyük kanamalar, geniş yanıklar, kalp yetmezliği, tiroit bezinin az çalışması (hipotiroidi), ağır enfeksiyonlar ve bazı hormonal bozukluklar da bu duruma zemin hazırlar [2]. Otururken veya uzanırken aniden ayağa kalkıldığında yer çekimi etkisiyle kanın bacaklarda toplanması ise postural (ortostatik) hipotansiyona neden olmaktadır [2, 3].

Nasıl seyreder

Hipotansiyon seyrinde en sık baş dönmesi, göz kararması, hafif mide bulantısı ve çarpıntı gibi belirtilerle karşılaşılır [2, 3]. Bu duruma omuzlarda ağırlık hissi, yorgunluk, halsizlik, zihinsel bulanıklık, ağız kuruluğu ve belirgin bir susama hissi eşlik edebilir [2-4]. Kan basıncının aniden ve çok sert bir şekilde düştüğü durumlarda ise beyne giden oksijenin azalması sebebiyle soğuk terleme, solgunluk, bayılma ve hatta kasılmalar görülebilmektedir [2, 3].

Ne zaman hekime gidilmeli

Süreklilik arz eden ve geçmeyen düşük tansiyon şikayetleri, altta yatan önemli bir kalp, böbrek ya da endokrin sistem hastalığının belirtisi olabileceğinden vakit kaybetmeden hekime danışılmalıdır [3, 5, 6]. Özellikle tansiyon düşüklüğü aniden geliştiğinde, bayılma atakları yaşandığında, konsantrasyon kaybı, hızlı ve sığ solunum veya cildin soğuk ve nemli bir hal alması (şok tablosu) gibi ciddi durumlar gözlendiğinde acil tıbbi destek alınması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [3, 7, 8].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında, düşük tansiyonun tedavisinde vücudun sıvı-tuz dengesini kurmanın ve kan dolaşımını canlandırmanın önemi üzerinde durulmaktadır [2, 5]. Bu kaynaklarda, geçici tansiyon düşüklüğünü gidermek için tuzlu ayran içilmesi, vücuda masaj yapılması ve kan dolaşımını canlandırıcı etkiye sahip biberiye gibi bitkilerden destek alınması tavsiye edilmektedir [5, 9, 10]. Ayrıca düşük tansiyon hastalarında hacamat uygulamasının pek faydalı olmadığı, bunun yerine sülük tedavisinin daha uygun olduğu yönünde görüşler kaynaklarda geçmektedir [11].

Derlemenin özeti

Düşük tansiyon için 23 hazırlık derlenmiştir — derlemenin en küçük başlığıdır ve yöntem etiketi taşıyan tarif sayısı çok azdır. İçerik ağırlıklı olarak uyarıcı ve dolaşımı canlandırıcı basit uygulamalardan oluşur: biberiye (Rosmarinus officinalis) çayı, banyosu ve masaj yağı; meyan kökü (Glycyrrhiza glabra) ekstresi; tuzlu ayran ve tuzlu su; limon ile greyfurt suyu; maydanoz ve potasyumdan zengin taze meyveler. Kupa, sülük ve kaplıca uygulamaları ile efedra, calabar fasulyesi ve çavdar mahmuzu gibi tarihsel preparatlar diğer katmanı oluşturur. Uyarılar bu başlıkta iki yönlüdür. Bir yanda kullanılan drogların kendi riskleri vardır: meyan kökünün uzun kullanımda potasyumu düşürmesi, biberiyede günlük drog sınırı, çavdar mahmuzunun yüksek dozda zehirlenme yapması, keklikgözünün kalp glikozitleri içermesi. Diğer yanda derleme, tansiyonu düşürdüğü için düşük tansiyonlularda kaçınılması gereken droglara da yer verir — misk adaçayı ve aslankuyruğu gibi. Kaynaklar sürekli tansiyon düşüklüğünde hekime başvurulmasını ayrıca belirtir.