Bulantı

Nausea

Nedir, neden olur

Nedir

Mide bulantısı, karın veya boğaz bölgesinde hissedilen, sıklıkla kusma isteğiyle (içeriği dışarı çıkarma arzusuyla) birlikte seyreden ve bireyi oldukça rahatsız eden öznel bir duyumdur [1]. Fizyolojik açıdan bu durum, merkezi sinir sistemindeki (beyindeki) bulantı ve kusma merkezinin çeşitli nörolojik veya kimyasal yolaklarla uyarılması sonucu ortaya çıkan koruyucu bir refleks veya tepki mekanizması olarak tanımlanmaktadır [1].

Neden olur

Bulantı, vücudun hem iç dengesindeki bozulmalara hem de dış uyarılara karşı verdiği çok yönlü bir alarm sinyalidir [1]. Kaynaklarda bu durumun yaygın nedenleri arasında gıda zehirlenmeleri, hamilelik dönemi (özellikle sabah hassasiyetleri), taşıt ve deniz tutması, kulak içi denge sorunları, migren ve yoğun stres gibi psikolojik etkenler sıralanmaktadır [1, 2]. Bunların yanı sıra gastrit, ülser, apandisit gibi sindirim sistemi rahatsızlıkları, bazı ilaç veya tedavilerin yan etkileri ve böbrek yetmezliği ile kalp krizi gibi ciddi sistemik hastalıklar da bulantıyı tetikleyebilir [1, 3].

Nasıl seyreder

Süreç genellikle midede bir rahatsızlık hissi ve iştahsızlıkla başlar [1]. Bulantıya sıklıkla otonom sinir sistemi uyarımının göstergeleri olan tükürük salgısında belirgin artış, soğuk terleme, solgunluk, baş dönmesi, tansiyon dalgalanmaları ve kalp çarpıntısı gibi belirtiler eşlik eder [1, 4]. Bu tabloyu karın kaslarının kasılması, öğürme refleksleri ve midedeki içeriğin ağız yoluyla dışarı fırlatılması (kusma) izleyebilir [1]. Kusmanın şiddetine göre yemek borusunda tahrişler, vücutta ciddi sıvı-elektrolit kayıpları ve halsizlik gelişebilmektedir [1, 5].

Ne zaman hekime gidilmeli

Bulantı ve kusma şikâyetine göğüs ağrısı, nefes darlığı, şiddetli karın veya baş ağrısı, ense sertliği, yüksek ateş ya da bilinç bulanıklığı gibi alarm verici bulgular eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden tıbbi destek alınmalıdır [1]. Ayrıca kusmukta kan veya kahve telvesi benzeri unsurların görülmesi, sıvı alımının imkansız hale gelmesi, şikayetin 24 saatten uzun sürmesi ve vücutta aşırı susuzluk (idrar çıkışında azalma, aşırı halsizlik) belirtilerinin başlaması durumunda mutlaka uzman bir hekime başvurulması gerektiği belirtilmektedir [1, 3].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında mide bulantısı ve kusma, genellikle sindirim sistemindeki "mizaç" düzensizlikleri, safra ve balgam gibi sıvıların (hıltların) midede birikmesi veya mide ağzının zayıflığıyla ilişkilendirilmektedir [6, 7]. Tarihsel yaklaşımda, midedeki birikintilerin temizlenmesi (tenkiye), mideyi büzerek kuvvetlendiren ekşi/kokulu unsurların kullanılması ve sindirimin perhizlerle dinlendirilmesi temel ilke olarak kabul edilmiştir [7, 8].

Derlemenin özeti

Bulantı için 80 hazırlık derlenmiştir ve derlemenin en belirgin özelliği koklama-soluma yoluyla uygulanan karışımların ağırlığıdır: yağ karışımları başı çeker, bunları toz terkipler, difüzör ve mendile damlatılan koklama karışımları izler. Zencefil (Zingiber officinale) neredeyse her kaynakta tekrar eden ana drogdur; ona nane (Mentha piperita / spicata), rezene, kakule (Elettaria cardamomum), karanfil, limon, mandalina kabuğu ve papatya eşlik eder. Tarifler sebebe göre ayrışmıştır: gebelikte sabah bulantısı, taşıt ve deniz tutması ile genel mide bulantısı için ayrı karışımlar vardır; Çin tıbbından Er Chen Tang, Ju Pi Tang ve Huo Xiang Zheng Qi San gibi klasik formüller de derlemede yer alır. Uyarılar büyük ölçüde aromaterapi tarafında toplanır: difüzör süresinin sınırlanması, araç kullanacak kişilerin bu buharları solumaması, cilde uygulamadan önce yama testi yapılması, çocuklarda yaş sınırları ve anetol ile mentol duyarlılığı; ayrıca safra taşı olanların zencefili hekim kontrolünde kullanması özellikle belirtilmiştir.