Bronşit

Bronchitis

Nedir, neden olur

Nedir

Bronşit, soluk borusundan akciğerlere hava taşıyan ve bronş adı verilen kanalların iç yüzeyini kaplayan mukoza zarının iltihaplanmasıdır [1-3]. Bu iltihaplanma nedeniyle hava yolları ödemle kalınlaşır ve salgılanan mukus (sümüksü sıvı) miktarı artar [1]. Sonuç olarak hava alveollere (hava keseciklerine) rahatça ulaşamaz ve solunum güçleşir [1]. Hastalık, klinik gidişatına göre "akut" (aniden başlayan ve kısa süren) ve "kronik" (müzmin, uzun süreli) olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır [1, 3].

Neden olur

Akut bronşitin en yaygın nedeni, özellikle kış aylarında direncin düşmesiyle ortaya çıkan grip ve nezle gibi viral enfeksiyonlardır [3]. Kirli veya kuru hava solumak, kimyasal gaz dumanlarına veya tozlara maruz kalmak ve sigara kullanımı da bu süreci tetikleyebilir [3]. Kronik bronşitin ise en birincil ve yaygın nedeni aktif veya pasif sigara kullanımıdır [3, 4]. Bunun yanı sıra iş yerlerindeki toz ve kimyasallar, hava kirliliği, astım ve çocuklarda inek sütü alerjisi gibi faktörler de kronik bronşitin nedenleri arasında gösterilmektedir [4].

Nasıl seyreder

Hastalık genellikle burun akıntısı, hapşırma ve gözlerde yanma gibi bir üst solunum yolu enfeksiyonu tablosuyla başlar [3]. Ardından kuru ve ağrılı bir öksürük eklenir [3]. Öksürme esnasında göğüs kemiği hizasında yanıcı ve batıcı bir ağrı oluşabilir [3]. Birkaç gün sonra öksürük yumuşayarak sarı veya yeşil renkli, yapışkan bir balgam çıkışına dönüşür [3]. Sürece hafif veya yüksek ateş, halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık ve hırıltılı solunum eşlik edebilir [3]. Kronik tipte ise en az iki yıl üst üste ve her yıl en az üç ay boyunca devam eden inatçı, balgamlı bir öksürük ile nefes darlığı gözlenir [3, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kaynaklarda belirtildiğine göre öksürük üç haftadan uzun sürdüğünde, solunum yakınmaları uykudan uyandıracak seviyeye ulaştığında veya nefes darlığı ile hışırtılı solunum yaşandığında mutlaka bir hekime başvurulmalıdır [4]. Ayrıca 38 dereceden yüksek ateş varlığında, balgamın renginde belirgin değişim ve kötü koku oluştuğunda ya da kanlı balgam çıkarma durumunda vakit kaybetmeden tıbbi destek alınması gerektiği aktarılmaktadır [4].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında bronşit şikâyetine yönelik geleneksel yaklaşımın; solunum yollarındaki tıkanıklığı gidermek, mukoza zarlarını nemlendirerek tahrişi azaltmak ve vücuttaki birikmiş balgamı yumuşatıp söktürmek üzerine kurulu olduğu geçmektedir [3, 5, 6]. Bu doğrultuda, hava yollarını dezenfekte etmek için buğu soluma yöntemlerinin ve göğüs bölgesini rahatlatacak harici uygulamaların sıklıkla tercih edildiği aktarılmaktadır [1, 3, 7]. Ayrıca hastanın bağışıklık sistemini desteklemek ve göğsü yumuşatmak amacıyla çeşitli geleneksel içeceklerden faydalanıldığı kaynaklarda belirtilmektedir [3, 7].

Derlemenin özeti

Bronşit için 111 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar ve yağ karışımları başı çeker, bunları buğular, göğse uygulanan lapalar, kompresler ve banyolar izler. Derlemenin omurgası balgam söktürücü ve yatıştırıcı droglardır: meyan kökü (Glycyrrhiza glabra), anason, öksürük otu (Tussilago farfara), ebegümeci (Malva sylvestris), hatmi, kekik, okaliptüs, ciğerotu (Pulmonaria officinalis), izlanda likeni ve andız otu. Siyah turp-bal şurubu, şalgam suyu, sütlü havuç ve hardal lapaları gibi mutfak kökenli uygulamalar neredeyse tüm kaynaklarda tekrar eder; çocuklar için ayrı düzenlenmiş karışımlar da vardır. Uyarılar harici uygulamaların pratiğine odaklanır: hardal ve kâfur içeren lapa ile ovma sıvılarının cilde uzun süre temas etmemesi, uygulama sonrası üşütülmemesi, lapa süresinin sınırlanması ve çocuklarda kâfur oranının düşük tutulması. Bunlara çoban püskülü meyvelerinin zehirliliği, kekikli preparatlarda gebelik kısıtı, hatmi-papatya küründe süre sınırı ve uçucu yağ karışımlarında yaş sınırları eklenir; kaynaklar bronşitte ilk şart olarak sigaranın bırakılmasını gösterir.