Basur

Piles

Nedir, neden olur

Nedir

Basur (hemoroit), makat çevresinde ve rektumun alt kısmında yer alan toplardamarların genişlemesi, şişmesi ve sarkmasıyla karakterize, halk arasında sıklıkla karşılaşılan varis benzeri bir rahatsızlıktır [1-3]. Bu bölgedeki damarlar normal şartlarda yastıkçık görevi görürken, çeşitli baskılar nedeniyle yapılarının bozulmasıyla hastalık boyutuna ulaşmaktadır [2]. Kaynaklarda hemoroidin anatomik yerleşimine göre iç ve dış hemoroid olmak üzere iki temel sınıfa ayrıldığı belirtilmektedir [1-3].

Neden olur

Hastalığın gelişiminde, özellikle karın içi basıncını artıran durumların birincil rol oynadığı kaynaklarda aktarılmaktadır [2]. Kronik kabızlık, dışkılama esnasında aşırı zorlanma ve ıkınma, makat damarları üzerindeki baskıyı artırarak bu damarların genişlemesine yol açmaktadır [3, 4]. Bunun yanı sıra gebelik (rahmin toplardamarlara baskı yapması), obezite, sürekli hareketsiz oturma, lifsiz gıdalarla beslenme, tuvalette uzun süre kalma alışkanlığı, genetik yatkınlık ve acılı-baharatlı yiyeceklerin aşırı tüketimi de basurun başlıca nedenleri arasında geçmektedir [2-4].

Nasıl seyreder

Basur, genellikle makatta kaşıntı, şişlik, akıntı ve ağrı gibi belirtilerle sinsi veya ani şekilde seyreder [2, 4, 5]. İç basur vakalarında başlangıçta belirgin bir ağrı olmaksızın dışkılama sırasında parlak kırmızı renkli kanama gözlenebilir; hastalık ilerledikçe memeler dışarı sarkmaya başlar [2, 3]. Dış basur ise makatın dış kısmında hassas, sert ve yuvarlak şişlikler şeklinde kendini gösterir ve dışkılama sırasında sancıya yol açar [1]. Memelerin içinde pıhtı toplanması (tromboz) durumunda aniden gelişen şiddetli ve zonklayıcı bir ağrı tablosu oluşabilmektedir [3, 4].

Ne zaman hekime gidilmeli

Makat bölgesinde ortaya çıkan her kanama ve şikâyetin doğrudan basur olmayabileceği, bu belirtilerin yırtık, apse veya kalın bağırsak kanseri gibi daha ciddi hastalıklarla karışabildiği kaynaklarda vurgulanmaktadır [2, 6]. Dolayısıyla, özellikle makattan taze kan gelmesi, dışkıda renk değişikliği, geçmeyen şiddetli ağrılar, memelerin içeri itilemeyecek şekilde tamamen dışarıda kalması, ani kilo kaybı veya dışkılama alışkanlıklarında yeni başlayan düzensizlikler fark edildiğinde zaman kaybetmeden uzman bir hekime başvurulması gerektiği önemle ifade edilmektedir [6, 7].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında basur, esas itibarıyla kronik kabızlığın, hazımsızlığın ve vücuttaki atık/toksin birikiminin bir sonucu olarak ele alınmaktadır [8, 9]. Geleneksel yaklaşımda, karaciğer ve dalak fonksiyonlarının düzenlenmesi, bağırsak sağlığının yeniden tesisi ve sıkı bir diyet (perhiz) uygulanması tedavinin temel şartı olarak kabul edilmektedir [8, 10, 11]. Ayrıca lokal olarak damar büzücü, rahatlatıcı oturma banyoları ve soğuk su uygulamalarının makat kaslarının direncini artırmaya yönelik olarak kullanıldığı kaynaklarda geçmektedir [2, 8, 12].

Derlemenin özeti

Basur, 113 hazırlıkla derlemenin en kalabalık başlığıdır ve neredeyse tamamen harici uygulamalara dayanır: merhemler, oturma banyoları, lapalar, yağlar, buğular ve kompresler içten alınan tariflerin çok önüne geçer. Tekrar eden droglar basurotu (Ranunculus ficaria), civanperçemi (Achillea millefolium), atkestanesi (Aesculus hippocastanum), meşe kabuğu, papatya, aynısafa, pırasa (Allium porrum), patlıcan (Solanum melongena) ve pazı (Beta vulgaris) ile zeytinyağı, çörek otu ve kına temelli merhem tabanlarıdır. İbn-i Sina'dan gelen yakı, lapa, fitil ve oturma banyosu tarifleri başlı başına bir küme oluşturur; kanamalı ve kanamasız basur için ayrı reçeteler verilmiştir. Kaynakların ortak vurgusu perhizdir: acı, tuzlu ve baharatlı gıdalar ile alkol, çay ve kahve yasaklanır; taze yumurta, peynir, tereyağı, yağsız balık ve sebze önerilir. Uyarılar taze basurotunun tahriş edici bileşik içermesi, üzerlik tohumunun mide hassasiyeti olanlarda sakıncası ve sinamekinin basurda tek başına kullanılmaması çevresinde toplanır; incelenen kaynaklar gebelik, emzirme ve ilaç etkileşimi konusunda bu başlıkta ayrıntı vermemiştir.