Baş dönmesi

Vertigo

Nedir, neden olur

Nedir

Vertigo, denge sisteminde meydana gelen bir bozukluk nedeniyle ortaya çıkan, kişinin kendisinin veya çevresindeki eşyaların boşlukta döndüğünü hissettiği bir dengesizlik ve baş dönmesi durumudur [1, 2]. Fitoterapi ve geleneksel tıp kaynaklarında "devar" veya "sedere" terimleriyle de sıklıkla karşılaşılan bu durum, bireyin mekândaki konum algısını ve dengesini sekteye uğratır [1, 3-5]. Kaynaklarda vertigonun tek başına müstakil bir hastalık değil, vücuttaki farklı bir rahatsızlığın dışa vuran bir belirtisi olduğu ifade edilmektedir [2].

Neden olur

Baş dönmesi, iç kulaktaki denge sistemini doğrudan etkileyen sıvı birikimi (Meniere hastalığı) gibi lokal sorunlardan kaynaklanabilir [2]. Bunun yanı sıra migren, tansiyon dalgalanmaları, kansızlık, damar sertliği, kafa travmaları ve yüksek kolesterol gibi sistemik rahatsızlıklar da bu duruma sebebiyet verebilir [1, 2]. Geleneksel tıp kaynaklarında ise mide zaafiyeti, sindirim sistemi bozuklukları, biriken gazlar ve diğer organlardan yukarıya, dimağa doğru yükselen buharların baş dönmesini tetikleyen temel faktörlerden olduğu belirtilmektedir [6-10].

Nasıl seyreder

Ataklar halinde seyredebilen bu şikâyet sırasında kişi ayakta durmakta veya yürümekte ciddi zorluklar yaşar [2, 11]. Genellikle ani baş hareketleriyle şiddetlenen baş dönmesine, çoğu zaman bulantı, kusma ve soğuk terleme de eşlik eder [2, 11]. Kulaklarda uğultu, çınlama, dolgunluk hissi veya geçici işitme kayıpları görülebilir [2, 11]. Atak anında gözlerde nistagmus olarak adlandırılan istemsiz hızlı göz hareketlerinin ortaya çıktığı kaynaklarda kaydedilmektedir [2, 11].

Ne zaman hekime gidilmeli

Baş dönmesi şikâyetleri çok sık tekrarlıyorsa veya basit dinlenme yöntemleriyle geçmiyorsa, vakit kaybetmeden uzman bir hekime gidilmesi önerilir [1, 12]. Özellikle baş dönmesine eşlik eden ani işitme kaybı, bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ve kulak ağrıları, vücudun bir kısmında uyuşukluk veya sistemik ateş gibi durumlar gözlendiğinde derhal acil tıbbi yardım alınması gerektiği vurgulanmaktadır [4, 13-16].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel tıp kaynaklarında baş dönmesi (devar), genellikle vücuttaki hıltların (humorların) dengesizliği veya mideden dimağa yükselen buharların bir sonucu olarak ele alınmaktadır [7, 17, 18]. Bu yaklaşıma göre tedavi sürecinde öncelikle altta yatan nedenin tespiti; ardından vücudun temizlenmesi (tenkiye), sindirimin düzene sokulması ve beyne yükselen gazların dengelenmesi hedeflenmektedir [1, 10, 19, 20].

Derlemenin özeti

Baş dönmesi için 55 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar öndedir, bunları lapalar, yağlar ve toz terkipler izler. Modern katmanda ginkgo (Ginkgo biloba) standart yaprak ekstresi ile cezayir menekşesi kökenli vinpoçetin öne çıkar; geleneksel katmanda zencefil, zerdeçal, anason, kişniş, mercanköşk, papatya, gül yağı ve çörek otu bulunur. Çin tıbbının Tian Ma Gou Teng Yin ve Zhen Gan Xi Feng Tang gibi kaynatmaları ile enfiye ve tütsü uygulamaları diğer katmanlardır. Derlemenin yararlı bir yanı, tariflerin sebebe göre ayrılmış olmasıdır: tansiyon kaynaklı, düşük tansiyon kaynaklı, sindirim kaynaklı ve deniz-taşıt tutması kaynaklı baş dönmesi için farklı yaklaşımlar verilmiştir. Uyarılar arasında zencefil ile zerdeçalın kan sulandırıcılarla etkileşimi, ökseotunun aşırı dozda kramp ve baş dönmesi yapması, anasonun gebelikte kısıtı, mentol hassasiyeti ve hacamatın aç karnına yapılması gereği yer alır. Sürekli veya şiddetli baş dönmesi hekim değerlendirmesi gerektirir.