Baş ağrısı

Ache(Head)

Nedir, neden olur

Nedir

Baş ağrısı (sudâ), baş bölgesindeki ağrıya duyarlı yapıların uyarılmasıyla ortaya çıkan fiziksel bir rahatsızlık hissidir [1]. Tarihi tıp kaynaklarında, beynin kendi dokusunda ağrı algılayıcı duyusal reseptörler bulunmadığı; ağrının aslında kafatasını çevreleyen zarlardaki, damarlardaki veya kafa derisindeki dokuların gerilmesi, iltihaplanması ya da uyarılmasıyla hissedildiği belirtilmektedir [1, 2].

Neden olur

Tıbbi kaynaklarda baş ağrısının çok yönlü nedenleri olduğu ifade edilmektedir [1]. Bunların başında vücuttaki dört temel sıvının (kan, safra, balgam, sevda) dengesinin bozulması ve mizaç düzensizlikleri gelir [3, 4]. Ayrıca mide, karaciğer, böbrek, uterus ve bağırsaklar (özellikle kronik kabızlık) gibi diğer organlarda biriken gazların ve zararlı buharların başa yükselmesi önemli sebepler arasında gösterilmektedir [1, 5]. Dışsal etkenlerden aşırı sıcağa veya soğuğa maruz kalma, uykusuzluk, yoğun zihinsel faaliyetler ile düşme ve fiziksel darbeler de ağrıyı tetikleyen unsurlar olarak kaynaklarda geçmektedir [6, 7].

Nasıl seyreder

Ağrının seyri, altta yatan kaynağa göre değişkenlik gösterir [6]. Kaynaklarda ağrının bazen şakak bölgesinde tek taraflı (yarım baş ağrısı veya şakika), bazen de tüm başı miğfer ya da mengene gibi saran (beyda) bir yapıda olabileceği aktarılmaktadır [8, 9]. Soğuk mizaçlı maddelerden kaynaklanan ağrılar genellikle ağır ve künt bir baskıyla (vec-i sakil) seyrederken; rüzgarlı etkenler gerici (vec-i mümed), kan doluluğu ve şişler ise zonklayıcı (darban) bir seyir gösterebilmektedir [4, 10]. Gürültü, parlak ışık, hareket ve mide doluluğu ağrıyı artırırken; sakinlik, karanlıkta dinlenme ve bazen kusma ağrıyı hafifletebilmektedir [11, 12].

Ne zaman hekime gidilmeli

Kaynaklarda baş ağrısının hayati tehlike oluşturabileceği bazı durumlara özellikle dikkat çekilmektedir [5]. Ağrıya yüksek ateş, hezeyan, şuur bulanıklığı, konuşma güçlüğü veya yutkunma zorluğunun eşlik etmesi ciddi bir beyin iltihabına (kranitis veya subara) işaret edebileceğinden acil tıbbi müdahale gerektirir [13, 14]. Yüzde veya uzuvlarda ani kasılma, felç belirtileri, duyu kaybı ya da bayılma gibi sinirsel arazların baş göstermesi durumunda da derhal hekime başvurulmalıdır [15, 16]. Fiziksel bir darbe veya düşme sonrası başlayan, giderek şiddetlenen ya da aralıksız süren inatçı ağrılarda mutlaka uzman bir hekime gidilmesi gerektiği kaynaklarda vurgulanmaktadır [5, 17].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında baş ağrısı, yalnızca baş bölgesine özgü izole bir rahatsızlık olarak görülmeyip, tüm vücudun ve özellikle sindirim sistemi organlarının bir iştiraki (ortaklığı) olarak ele alınmaktadır [1, 18]. Tedavide ağrı kesicilerle belirtiyi bastırmak yerine; vücuttaki hılt dengesini yeniden kurmaya, biriken zararlı maddeleri boşaltım yollarıyla (tenkiye, hacamat, lavman) uzaklaştırmaya ve kişinin bozulan mizacını zıtlarıyla düzeltmeye yönelik bütünsel bir yaklaşım benimsendiği kaynaklarda geçmektedir [11, 19, 20].

Derlemenin özeti

Baş ağrısı, 116 hazırlıkla derlemenin en kalabalık başlığıdır; yağ karışımları ve alına-şakağa uygulanan kompresler başı çeker, bunları dekoksiyon çayları, buğular ve banyolar izler. Tarifler ağrının tipine göre ayrılmıştır: gerilim tipi baş ağrısı, migren ve sinüzit kaynaklı baş ağrısı için ayrı karışımlar verilmiştir. Tekrar eden droglar lavanta, nane (Mentha piperita), mercanköşk (Origanum majorana), melisa, safran, çörek otu, biberiye, defne ve söğüt kabuğudur; geleneksel katmanda gül yağı-sirke kompresi, hardal yakıları, enfiye terkipleri ve sıcak ayak banyoları yer alır. Uyarıların büyük bölümü aromaterapi karışımlarına aittir: yama testi, 12 yaş altında ve yaşlılarda kullanmama, mentol hassasiyeti, turunçgil yağlarında ışık duyarlılığı, kan sulandırıcı ile uyku ve tansiyon ilaçlarıyla etkileşim, kesintisiz kullanım süresi sınırı. Difüzör uygulamalarında evcil hayvanların ortamdan uzaklaştırılması ayrı bir uyarı olarak geçer; bayır turpu lapasında ise cilt üzerinde bekletme süresi dakika cinsinden sınırlanmıştır.