Balgam

Expectorant

Nedir, neden olur

Nedir

Balgam, tıp literatüründe "flegma" olarak adlandırılan; sümüksü, sümüksü-cerahatli, cerahatli veya kanlı görünüşte ortaya çıkabilen salgısal bir maddedir [1]. Geleneksel tıp literatüründe ise vücudun kurucu dört temel sıvısından (hılt) biri olarak kabul edilir [2] ve mizacının soğuk ile nemli olduğu belirtilir [3]. Vücudun hemen her organının beslenmesi ve korunması için gerekli olan bu normal salgı [3], miktarı arttığında veya yapısı bozulduğunda bronşit gibi çeşitli göğüs ve solunum yolu rahatsızlıklarının habercisi haline gelebilmektedir [1].

Neden olur

Balgam salgısının anormal düzeyde birikmesinin ve artmasının arkasında hem çevresel hem de fizyolojik etkenler bulunmaktadır. Geleneksel ve modern kaynaklara göre bu durumun özellikle sigara kullanan kişilerde çok daha belirgin şekilde ortaya çıktığı bildirilmektedir [4]. Bunun yanı sıra, vücudun soğuk havaya maruz kalmasıyla tetiklenen nezle, soğuk algınlığı ya da doğrudan bronşları etkileyen akut enfeksiyon durumlarında vücudun koruyucu bir savunma reaksiyonu olarak geliştiği kaynaklarda geçmektedir [1, 3].

Nasıl seyreder

Balgam birikimi şikâyetinin seyri esnasında kişide nefes darlığı, göğüste doluluk hissi ve solunum güçlüğü gibi fiziksel sıkıntılar gözlenebilmektedir [5]. Ayrıca kaynaklarda, balgam miktarı normalin üzerine çıkan bireylerin fiziksel olarak kuvvet ve enerjilerinin azalabileceği belirtilmektedir [4]. Vücudun bu yoğun salgıyı doğal yollarla dışarı atma çabasına ek olarak, geleneksel tıp yaklaşımlarında balgamı çözüp üst organlardan temizlemek için kontrollü kusma refleksinin de oldukça faydalı bir tahliye yöntemi olarak kullanılabileceği kaynaklarda ifade edilmektedir [6, 7].

Ne zaman hekime gidilmeli

Balgam salgısının yapısında sümüksü-cerahatli, tamamen cerahatli veya belirgin kanlı bir görünüm kalıcı hale geldiğinde zaman kaybetmeden hekim kontrolüne başvurulmalıdır [1]. Bu tür fiziksel değişimlerin alt solunum yollarını etkileyen ciddi bir bronşit veya enfeksiyon tablosuna işaret edebileceği, dolayısıyla kesin tıbbi teşhis ve klinik müdahalenin uzman bir hekim tarafından yapılması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [1].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında balgam, vücut sıvı (hılt) dengesinin bozulmasıyla ilişkili soğuk ve nemli bir düzensizlik olarak değerlendirilir [2, 3]. Tedavide temel amaç, balgam nevinden zararlı maddeleri "pişirmek" (olgunlaştırmak), çözmek ve vücuttan tamamen temizleyerek atmaktır [8, 9]. Bu kapsamda mizaç düzenlemeleri, arındırıcı uygulamalar ve vücudun doğal dengesini yeniden tesis edici tedbirlerin ön plana çıktığı kaynaklarda geçmektedir [10].

Derlemenin özeti

Balgam başlığında 97 hazırlık derlenmiştir; dekoksiyonlar ve yağ karışımları öne çıkar, bunları buğular, göğüs lapaları ve toz terkipler izler. Droglar iki işlevde toplanır: balgamı inceltip söktüren grup — meyan kökü, anason, kekik, züfa otu, ısırgan tohumu, tere tohumu, hardal (Brassica nigra), turp (Raphanus sativus) ve zencefil — ve boğazı yumuşatan örtücü grup — ebegümeci, hatmi, keten tohumu, kitre zamkı ve badem. Klasik macun ve hap terkipleri (Kesira macunu, çadır uşağı reçinesi hapı, göğüs hıltlarını temizleyen macun) ile Çin formülleri (Dao Tan Tang, Gun Tan Wan) derlemenin tarihsel katmanını oluşturur. Uyarılar özellikle güçlü etkili bileşenlerde yoğunlaşır: sinamekinin fazla kullanımının bağırsak tembelliği yapması, kekiğin aşırı dahili kullanımında zehirlenme ve tiroid etkisi, ham yılan yastığı yumrusunun işlenmeden kullanılmaması, afyon içeren klasik macunun riski ve Gun Tan Wan'ın gebelikte kesin yasağı. Meyan kökünde tansiyon sınırı, sarımsak ile zencefilin gastrit ve ülserde sakıncası, uçucu yağlarda cilt ile ışık duyarlılığı diğer tekrar eden kayıtlardır.