Astım

Asthma

Nedir, neden olur

Nedir

Astım (rabv, tıknefes), akciğer içindeki hava yollarının (bronşların) daralması, bronş duvarlarının ödem nedeniyle şişmesi ve aşırı yapışkan salgı (mukus) üretmesiyle karakterize, nöbetler halinde seyreden kronik bir akciğer hastalığıdır [1, 2]. Bu süreçte solunum yolları dış etkenlere karşı aşırı duyarlı hale gelerek daralır ve kişinin rahat nefes alıp vermesini engeller [1, 2]. Akciğerlerin bu kronik hassasiyeti, uzun vadede solunum yollarında kalıcı yapısal değişikliklere de yol açabilmektedir [1].

Neden olur

Bu tablonun ortaya çıkmasında ailesel (genetik) yatkınlık ile çevresel tetikleyiciler bir arada rol oynar [2, 3]. Ev tozu akarları, polenler, evcil hayvan tüyleri ve küf mantarları gibi alerjenler; hava kirliliği, sigara dumanı, soğuk hava, aşırı fiziksel aktivite (egzersiz), yoğun duygusal stres, mide asidinin yukarı kaçmasıyla oluşan reflü ve kimyasal gazlara maruziyet astımı tetikleyen temel faktörler olarak kaynaklarda belirtilmektedir [1-3]. Ayrıca obezite (aşırı kilo) ve çalışılan ortamdaki mesleki tozlara maruz kalma da riski artıran etkenler arasındadır [2, 3].

Nasıl seyreder

Astım genellikle nöbetler şeklinde seyreder; ataklar sırasında göğüste sıkışma, nefes alıp vermede zorluk, ıslık sesini andıran hırıltılı (hışıltılı) solunum ve kuru öksürük görülür [1-3]. Solunum yollarının daralmasıyla özellikle nefes vermek nefes almaya göre çok daha güç bir hal alır [2, 4]. Şikâyetler sıklıkla gece veya sabaha karşı şiddetlenerek hastanın uykusunu böler ve derin uyku düzensizliklerine yol açar [3]. Atak anında hastada korku ve kaygı seviyesi yükselerek solunumu daha da sıklaştırabilir [3].

Ne zaman hekime gidilmeli

Nefes darlığı konuşmayı engelleyecek derecede şiddetlendiğinde, dinlenme halinde dahi hafiflemediğinde veya yetersiz oksijenlenmeye bağlı olarak parmaklarda ve dudaklarda morarma başladığında acil olarak bir hekime başvurulmalıdır [3, 5]. Ayrıca solunum güçlüğüne yüksek ateş, göğüs kafesinde batıcı ağrılar, irinli ya da kanlı balgam çıkarma eşlik ediyorsa veya uygulanan destekleyici yöntemlere rağmen şikâyetler gerilemiyorsa vakit kaybetmeden tıbbi destek alınması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [5-8].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi kaynaklarında astım ve nefes darlığı şikâyetlerinin genellikle akciğerlerde yoğun hıltların birikmesi, soğuk mizaç dengesizliği veya akciğer dokusundaki kuruluk nedeniyle ortaya çıktığı kabul edilmektedir [9-11]. Tedavi yaklaşımlarında; birikmiş balgamın vücuttan sökülerek akciğerlerin temizlenmesi, solunum yollarını rahatlatacak buğu ve aromatik uygulamalardan yararlanılması ve mideden veya karaciğerden kaynaklanan ortak tıkanıklıkların çözülmesi hedeflenmektedir [9, 12-15]. Ayrıca solunum kalitesini artırmak amacıyla doğru nefes tekniklerinin (diyafram solunumu) geliştirilmesi ve diyaframın aktif kullanılmasının önemine de kaynaklarda sıklıkla değinilmektedir [16, 17].

Derlemenin özeti

Astım için 94 hazırlık derlenmiştir; yağ karışımları açık ara öndedir, onu buğu ve inhalasyon uygulamaları izler — derleme büyük ölçüde solunum yoluyla uygulanan tariflerden oluşur. Tekrar eden droglar öksürük otu (Tussilago farfara), meyan kökü, kekik, züfa otu (Hyssopus officinalis), sinirli ot (Plantago major), yer sarmaşığı (Glechoma hederacea), akgünlük (Boswellia serrata), sarımsak ve çörek otudur. Tarihsel tarifler arasında adaçayı, karabaşotu ve devetabanı piposu gibi tütsüleme yöntemleri ile ada soğanı, lobelya ve güneş gülü (Drosera) tentürleri yer alır; bunların bir kısmı bugün tıbben terk edilmiş uygulamalardır. Uyarılar bu başlıkta hem yoğun hem de spesifiktir: aslankuyruğunun rahim kasılması yapması, palamut (Petasites hybridus) ekstresinde güvenlik verisi eksikliği, meyan kökünün gebelikte kesin kısıtı, çuhaçiçeğinde alerjik reaksiyon. Mentol ve kekik uçucu yağlarının hassas kişilerde solunum yolunu daraltabilmesi, astım başlığında ayrıca dikkat gerektiren bir noktadır; kaynaklar uçucu yağ karışımlarında çocuk ve ergen yaş sınırlarını tek tek belirtir.