Artrit

Arthritis

Nedir, neden olur

Nedir

Artrit, en yalın tanımıyla, eklemlerin iç yüzeyini döşeyen zarlarda veya eklem yapısında meydana gelen iltihabi ve yangısal durumları ifade eden genel bir tıbbi terimdir [1-3]. Halk arasında kireçlenme olarak adlandırılan ve eklem kıkırdağının zamanla aşınmasıyla seyreden osteoartrit (artroz) [4, 5] ile bağışıklık sisteminin kendi eklem hücrelerine saldırmasıyla ortaya çıkan ve simetrik tutulum gösteren kronik romatoit artrit (iltihaplı eklem romatizması) bu grubun en sık karşılaşılan türleri arasında yer almaktadır [2, 3, 6]. Ayrıca vücutta ürik asit kristallerinin eklemlerde birikerek çökmesiyle karakterize olan metabolik kökenli gut artriti de bu grupta sınıflandırılmaktadır [2, 7, 8].

Neden olur

Kaynaklarda artrit tiplerinin oluşum mekanizmalarının farklılaştığı belirtilmektedir. Osteoartritte, ilerleyen yaşla birlikte eklem kıkırdağının yapısının bozulması, eklem sıvısının azalması, aşırı kilo nedeniyle eklemlere aşırı yük binmesi ve yıllar içinde oluşan tekrarlayıcı mikro travmalar kıkırdak yıkımına zemin hazırlamaktadır [1, 4, 5]. Romatoit artrit gibi iltihaplı türlerde ise genetik yatkınlık, bağışıklık sistemindeki bozukluklar, stres ve çeşitli mikrobik/çevresel faktörlerin otoimmün reaksiyonu tetiklediği ifade edilmektedir [1-3, 6]. Gut hastalığında ise protein metabolizmasının son ürünü olan ürik asit düzeylerinin yükselmesi ve eklemlerde kristalleşmesi iltihaplanmaya neden olmaktadır [2, 7].

Nasıl seyreder

Hastalık genellikle eklemlerde ağrı, şişlik, kızarıklık, sıcaklık artışı ve belirgin bir fonksiyon kaybı (hareket kısıtlılığı) ile seyreder [1, 2, 8, 9]. Osteoartritte ağrılar başlangıçta hareketle artarken dinlenmeyle hafifler; ancak ilerleyen safhalarda dinlenme esnasında da hissedilebilir ve eklemlerden çıtırtı sesi gelebilir [4, 5]. Romatoit artritte ise özellikle sabahları veya uzun süreli hareketsizlik sonrasında ortaya çıkan ve "sabah tutukluğu" olarak adlandırılan eklem sertliği en tipik belirtidir [2-4, 6]. Zamanla, uygun şekilde yönetilmeyen vakalarda eklemlerde kalıcı şekil bozuklukları (deformasyonlar) gelişebilmektedir [2, 6, 10].

Ne zaman hekime gidilmeli

Eklemlerde ani gelişen, şiddetli ağrılara eşlik eden şişlik, belirgin kızarıklık veya bölgesel sıcaklık artışı görüldüğünde vakit kaybetmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır [7-9]. Ayrıca eklem şikâyetlerine yüksek ateş, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve nefes darlığı gibi sistemik belirtilerin eklenmesi durumunda da acilen tıbbi değerlendirme yapılması gerektiği kaynaklarda önemle vurgulanmaktadır [2, 7, 9]. Erken teşhis ve uzman hekim kontrolünde bir tedavi planı oluşturulması, eklemlerde geri dönüşü olmayan kalıcı tahribatların önlenmesi açısından hayati öneme sahiptir [2, 3, 6].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında artrit ve eklem rahatsızlıklarına yaklaşımda, öncelikle vücutta biriken metabolik atıkların (hıltların) temizlenmesi, eklemleri çevreleyen kas ve bağ dokuların güçlendirilmesi ile bölgesel kan akışının artırılması amaçlanmaktadır [11-14]. Geleneksel öğretilerde eklem bölgesindeki iltihabi reaksiyonu ve ağrıyı hafifletmek için yangı giderici bitkisel kompresler, masaj yağları ile dolaşımı düzenleyen tamamlayıcı uygulamalardan yararlanıldığı belirtilmektedir [1, 11, 15, 16]. Ayrıca hastaların beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi, sindirim sisteminin temizlenmesi ve soğuk/rutubetli ortamlardan kaçınılması da geleneksel tedbirlerin temelini oluşturmaktadır [8, 11, 13, 17].

Derlemenin özeti

Artrit için 80 hazırlık derlenmiştir; masaj yağları açık ara öndedir, bunları kompresler, lapalar, merhemler ve dekoksiyonlar izler. Tarifler artrit tipine göre ayrılmıştır: osteoartrit (kireçlenme), romatoit artrit ve gut artriti için ayrı karışımlar verilmiştir. Tekrar eden droglar zerdeçal (Curcuma longa), zencefil, biberiye, sarı kantaron, defne, ısırgan, hardal, kışyeşili (Gaultheria procumbens), ardıç, kapsaisin ve kâfurdur; nar kabuğu özütü, zeytin yaprağı çayı ve yüksek doz C vitamini protokolü içten alınan hazırlıklar arasındadır. Uyarılar geniş bir alana yayılır: kapsaisin uygulamasından sonra ellerin iyice yıkanması, uçucu yağlarda ışık duyarlılığı ve yama testi, kan sulandırıcı ilaç kullananlarda kısıt, şeytanpençesi ile söğüt kabuğunun kalp ve şeker hastalarında dikkatle kullanılması, nar kabuğu özütünün yüksek dozda tansiyonu etkilemesi. Gebelikte hacamatın rahim bölgesine uygulanmaması ile acı kavun gibi toksik drogların gebelikte kullanılmaması ayrı maddeler hâlinde kaydedilmiştir.