Anksiyete

Anxiety

Nedir, neden olur

Nedir

Anksiyete; nedeni tam olarak açıklanamayan, somut bir tehlike olmaksızın ortaya çıkan yoğun bir korku, endişe, kaygı ve iç sıkıntısı halidir [1, 2]. Günlük yaşamda belirli düzeyde duyulan kaygılar, bireyi potansiyel tehlikelere karşı uyarıp hızlı karar vermesine yardımcı olan doğal bir savunma mekanizmasıdır [2, 3]. Ancak bu hislerin çok sık ve şiddetli şekilde ortaya çıkması, kontrol altına alınamaması ve kişinin günlük yaşam kalitesini, sosyal ilişkilerini olumsuz etkilemeye başlaması kronik bir anksiyete bozukluğunun habercisidir [1, 2].

Neden olur

Anksiyetenin ortaya çıkışında tek bir neden bulunmamakla birlikte, çok yönlü etkenler rol oynamaktadır. Literatürde, ailesel geçiş gösteren kalıtsal faktörler, beyin kimyasındaki nörotransmitter dengesizlikleri ve çocukluk çağında geçirilen psikolojik travmalar birincil nedenler arasında gösterilmektedir [2]. Bunların yanı sıra kronik stresli bir yaşam tarzı, tiroit hormonu düzensizlikleri gibi hormonal rahatsızlıklar, kansızlık veya çeşitli kronik hastalıklar da kaygı düzeylerini biyolojik olarak tetikleyip artırabilmektedir [2, 4].

Nasıl seyreder

Anksiyete, kişiden kişiye değişen son derece geniş bir yelpazede hem ruhsal hem de bedensel belirtilerle seyreder [2, 5]. Ruhsal boyutta; sürekli felaket beklentisi, evham, tahammülsüzlük, sabırsızlık, sinirlilik ve odaklanma güçlüğü en belirgin şikâyetlerdir [2, 6]. Bedensel boyutta ise göğüs kafesinde yanma ve patlayacakmış hissi, nefes darlığı, ani kalp çarpıntıları, kas gerginlikleri, ellerde titreme, aşırı terleme, ağız kuruluğu, sindirim sistemi sorunları ile uykuya dalma güçlüğü gibi somatik bulgular baş gösterir [2, 5, 6].

Ne zaman hekime gidilmeli

Yaşanan kaygı ve endişe hissi süreklilik kazanıp en az bir ay boyunca her gün devam ediyorsa, kişinin kendi çabalarıyla yatıştırılamıyorsa ve iş, aile veya sosyal hayatını aksatacak boyuta ulaştıysa mutlaka bir psikiyatri uzmanına başvurulmalıdır [1, 6]. Özellikle çarpıntı ve nefes darlığı gibi fiziksel belirtiler ortaya çıktığında, altta yatabilecek guatr veya kansızlık gibi metabolik rahatsızlıkları dışlamak adına kan tahlili ve EKG gibi tıbbi değerlendirmelerin yapılması gerekmektedir [4, 5]. Ayrıca anksiyetenin kontrolsüz şekilde ilerlemesi intihar eğilimi veya madde bağımlılığı riski taşıdığından, uzman desteği hayati önem taşır [2].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve aromaterapi kaynaklarında anksiyete, organizmanın fiziki ve ruhsal dengesinin (örneğin İbn-i Sînâ tıbbındaki sevdavi mizaç bozuklukları veya Ayurveda'daki Vata enerjisinin yükselmesi) bozulmasıyla ilişkilendirilmektedir [7, 8]. Bu doğrultuda geleneksel yaklaşım; sinir sistemini yatıştırmak, ruhsal iç dengeyi yeniden tesis etmek ve vücudu gevşetmek amacıyla aromatik uçucu yağların koklanması, banyolar, masaj uygulamaları ve bitki çaylarının destekleyici gücünden faydalanılmasını öngörmektedir [9-11]. Kaynaklarda bu doğal yöntemlerin, modern psikiyatrik tedavilere yardımcı birer destekleyici unsur olarak vücut ve zihin dengesini korumaya yönelik kullanıldığı geçmektedir [1, 2].

Derlemenin özeti

Anksiyete için 99 hazırlık derlenmiştir; banyo karışımları ve masaj yağları öndedir, bunları çaylar, tentürler ve difüzör karışımları izler — derleme büyük ölçüde aromaterapi ağırlıklıdır. Tekrar eden droglar lavanta, melisa, kediotu, çarkıfelek, sarı kantaron, papatya, turunç çiçeği (neroli), misk adaçayı, ıtır ve bergamottur; gotu kola, safran, alıç, CBD yağı ve kava kava (Piper methysticum) modern katmanı oluşturur. Klasik metinlerden İbn-i Sina'nın baş ovma suyu ile hacamat uygulamaları da yer alır. Uyarılar bu başlıkta gerçekten önemlidir çünkü droglar merkezi sinir sistemi ilaçlarıyla çakışır: kava kavanın karaciğer toksisitesi nedeniyle uzun kullanılmaması, kediotunun karaciğer enzimleri üzerinden ilaç metabolizmasını etkilemesi, çarkıfelekte baş dönmesi ve bulantı, sarı kantaronun geniş etkileşim listesi ayrı ayrı belirtilir. Melisa uçucu yağının hipotiroidide kısıtı, ormangülü yağının içten alınmaması ve okyanus mersininin benzodiazepin reseptörleriyle etkileşimi diğer kayıtlardır.